U nang buồng trứng ác tính có chữa được không? Cập nhật phác đồ điều trị và cách phòng ngừa

U nang buồng trứng ác tính có chữa được không? Đây là điều khiến nhiều người lo lắng khi siêu âm phát hiện khối bất thường ở buồng trứng. Trước hết, cần hiểu rằng không phải u nang buồng trứng nào cũng là ung thư. Phần lớn u nang buồng trứng là lành tính, đặc biệt ở phụ nữ trong độ tuổi sinh sản.

Khi một khối u buồng trứng có những đặc điểm nghi ngờ ác tính, người bệnh cần được đánh giá chuyên sâu để xác định bản chất khối u. Nếu được chẩn đoán là ung thư buồng trứng, khả năng điều trị và tiên lượng phụ thuộc vào loại mô bệnh học, giai đoạn, mức độ lan rộng, đặc điểm phân tử của khối u và sức khỏe tổng thể.

U nang buồng trứng và ung thư buồng trứng có giống nhau không?

Hai khái niệm này không nên sử dụng thay thế hoàn toàn cho nhau. U nang buồng trứng là một khối chứa dịch hoặc có thành phần dạng nang hình thành tại buồng trứng. Nhiều u nang có tính chất sinh lý hoặc lành tính và có thể tự biến mất hoặc chỉ cần theo dõi.

Trong khi đó, ung thư buồng trứng là tình trạng tế bào ác tính phát triển tại buồng trứng, vòi trứng hoặc các mô liên quan. Một khối phần phụ có hình ảnh nghi ngờ trên siêu âm chưa đủ để kết luận là ung thư.

Nếu đang tìm hiểu về một bệnh phụ khoa khác có thể gây đau vùng chậu và ảnh hưởng buồng trứng, bạn có thể xem thêm bài lạc nội mạc tử cung có nguy hiểm không.

Những yếu tố làm tăng nguy cơ ung thư buồng trứng

Không phải lúc nào cũng xác định được nguyên nhân cụ thể. Tuy nhiên, một số yếu tố có liên quan đến nguy cơ mắc một số loại ung thư buồng trứng cao hơn.

Người có tiền sử cá nhân hoặc gia đình gợi ý hội chứng ung thư di truyền nên trao đổi với bác sĩ hoặc chuyên gia tư vấn di truyền thay vì tự thực hiện một xét nghiệm gene riêng lẻ rồi tự diễn giải kết quả.

Dấu hiệu nghi ngờ ung thư buồng trứng

Ung thư buồng trứng có thể không gây triệu chứng đặc hiệu ở giai đoạn đầu. Khi có biểu hiện, các triệu chứng cũng dễ nhầm với bệnh tiêu hóa, tiết niệu hoặc phụ khoa lành tính.

• Đầy hoặc chướng bụng kéo dài.
• Cảm giác nhanh no hoặc khó ăn hơn bình thường.
• Đau, tức hoặc cảm giác nặng vùng bụng dưới và vùng chậu.
• Đi tiểu gấp hoặc đi tiểu thường xuyên hơn.
• Thay đổi thói quen đại tiện.
• Bụng tăng kích thước không giải thích được.
• Mệt mỏi hoặc sụt cân không chủ ý.
• Xuất huyết âm đạo bất thường cần được đánh giá, đặc biệt sau mãn kinh.

Đau bụng dữ dội đột ngột có nguy hiểm không?

Một khối u hoặc u nang buồng trứng có thể liên quan đến biến chứng như xoắn phần phụ. Nếu xuất hiện đau vùng bụng dưới dữ dội đột ngột, đặc biệt kèm buồn nôn hoặc nôn, người bệnh cần được đánh giá cấp cứu. Không nên chờ xem cơn đau có tự hết hay không.

Chẩn đoán khối u buồng trứng nghi ngờ ác tính như thế nào?

Không có một xét nghiệm đơn lẻ nào có thể đánh giá chính xác mọi khối u buồng trứng. Bác sĩ thường kết hợp tuổi, tình trạng mãn kinh, triệu chứng, tiền sử, khám lâm sàng, hình ảnh và xét nghiệm phù hợp.

1. Siêu âm vùng chậu

Siêu âm, trong đó siêu âm qua ngả âm đạo thường được sử dụng khi phù hợp, giúp đánh giá kích thước và hình thái khối phần phụ: khối đơn thuần hay phức tạp, có thành phần đặc, nhú, vách, tưới máu hoặc dịch ổ bụng hay không.

2. Xét nghiệm CA-125

CA-125 có thể tăng ở nhiều trường hợp ung thư buồng trứng biểu mô nhưng không phải xét nghiệm có thể tự mình chẩn đoán ung thư. Chỉ số này cũng có thể tăng trong một số tình trạng lành tính như lạc nội mạc tử cung, viêm vùng chậu hoặc các bệnh lý khác.

Ngược lại, CA-125 bình thường cũng không đủ để loại trừ hoàn toàn ung thư buồng trứng.

3. Chẩn đoán hình ảnh

Tùy trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định CT hoặc MRI để đánh giá đặc điểm khối u, mức độ lan rộng và hỗ trợ lập kế hoạch điều trị. PET/CT không phải xét nghiệm bắt buộc cho mọi người có khối u buồng trứng.

4. Mô bệnh học

Việc xác định chính xác loại ung thư dựa trên đánh giá mô bệnh học. Cách lấy mô cần được lên kế hoạch bởi đội ngũ chuyên khoa, bởi chiến lược phẫu thuật và lấy mẫu có ý nghĩa quan trọng trong điều trị ung thư buồng trứng.

U nang buồng trứng ác tính có chữa được không?

Nếu mô bệnh học xác nhận ung thư buồng trứng, khả năng điều trị phụ thuộc nhiều vào giai đoạn, loại mô học, mức độ có thể phẫu thuật, đặc điểm phân tử và đáp ứng với điều trị.

Không nên dùng một tỷ lệ sống chung cho tất cả người bệnh vì ung thư buồng trứng gồm nhiều loại khác nhau và tiên lượng giữa từng trường hợp có thể khác đáng kể.

Phẫu thuật

Phẫu thuật giữ vai trò rất quan trọng trong nhiều trường hợp ung thư buồng trứng. Mục tiêu có thể bao gồm xác định giai đoạn bệnh và loại bỏ tối đa tổn thương ung thư có thể nhìn thấy khi điều này phù hợp và an toàn.

Phạm vi phẫu thuật không giống nhau ở tất cả bệnh nhân. Tùy giai đoạn và loại bệnh, bác sĩ có thể phải xử lý một hoặc hai buồng trứng, vòi trứng, tử cung, mạc nối và những vùng nghi ngờ liên quan.

Hóa trị

Nhiều trường hợp ung thư buồng trứng biểu mô cần hóa trị, thường với phác đồ chứa platinum kết hợp thuốc khác. Hóa trị có thể được thực hiện sau phẫu thuật hoặc trong một số trường hợp trước phẫu thuật rồi đánh giá để phẫu thuật tiếp theo.

Chỉ định cụ thể phụ thuộc vào loại và giai đoạn ung thư, do đó không phải mọi bệnh nhân đều áp dụng cùng một phác đồ.

Điều trị nhắm trúng đích

Một số người bệnh có thể phù hợp với các thuốc nhắm trúng đích, chẳng hạn thuốc ức chế PARP hoặc thuốc tác động lên quá trình tạo mạch, tùy bối cảnh điều trị và các đặc điểm sinh học của khối u.

Vì vậy, trong một số trường hợp bác sĩ có thể đề nghị xét nghiệm BRCA và/hoặc các dấu ấn phân tử liên quan để hỗ trợ lựa chọn điều trị và đánh giá nguy cơ di truyền.

Liệu pháp miễn dịch

Liệu pháp miễn dịch không phải điều trị tiêu chuẩn cho mọi trường hợp ung thư buồng trứng. Thuốc có thể được cân nhắc trong một số bối cảnh nhất định dựa trên đặc điểm phân tử của khối u, phương pháp điều trị trước đó và chỉ định hiện hành.

Ung thư buồng trứng có thể bảo tồn khả năng sinh sản không?

Trong một số trường hợp được lựa chọn kỹ — chẳng hạn một số loại ung thư được phát hiện ở giai đoạn sớm — phụ nữ còn trẻ và có nhu cầu sinh con có thể được cân nhắc phương án bảo tồn khả năng sinh sản nếu vẫn bảo đảm yêu cầu điều trị ung thư.

Điều này không phù hợp với tất cả bệnh nhân. Vì vậy, người bệnh có mong muốn sinh con trong tương lai nên trao đổi vấn đề này với bác sĩ ung bướu phụ khoa và chuyên gia hỗ trợ sinh sản trước khi bắt đầu điều trị nếu tình trạng bệnh cho phép.

Một số phương án hỗ trợ sinh sản như trữ đông trứng hoặc phôi có thể được xem xét tùy từng trường hợp.

Có thể phòng ngừa và tầm soát ung thư buồng trứng không?

Đây là phần cần đặc biệt lưu ý. Với phụ nữ nguy cơ trung bình và không có triệu chứng, hiện không nên hiểu rằng khám phụ khoa, siêu âm hoặc CA-125 định kỳ có thể tầm soát hiệu quả ung thư buồng trứng cho tất cả mọi người.

Do đó, khuyến nghị “mọi phụ nữ phải siêu âm và xét nghiệm ung thư buồng trứng mỗi 6–12 tháng” là quá đơn giản và có thể dẫn đến xét nghiệm hoặc can thiệp không cần thiết.

Người nguy cơ cao cần làm gì?

Nếu gia đình có nhiều trường hợp ung thư buồng trứng, ung thư vú, ung thư tuyến tụy, ung thư tuyến tiền liệt hoặc các ung thư gợi ý hội chứng Lynch, bác sĩ có thể xem xét tư vấn di truyền và lựa chọn xét nghiệm phù hợp.

Nếu xác định mang biến thể gene gây bệnh làm tăng nguy cơ ung thư, chiến lược quản lý có thể khác đáng kể so với phụ nữ nguy cơ trung bình và cần được xây dựng riêng với bác sĩ.

Lối sống vẫn có vai trò đối với sức khỏe tổng thể

• Không hút thuốc.
• Hạn chế đồ uống có cồn.
• Duy trì cân nặng phù hợp.
• Vận động thể lực thường xuyên theo khả năng.
• Ăn đa dạng rau, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt và các nguồn protein phù hợp.
• Không tự sử dụng hormone, thực phẩm chức năng hoặc thuốc với mục đích “phòng ung thư”.

Các biện pháp này có lợi cho sức khỏe nói chung nhưng không bảo đảm ngăn ngừa ung thư buồng trứng.

Theo dõi sau điều trị ung thư buồng trứng

Sau điều trị, người bệnh cần tái khám theo kế hoạch của bác sĩ ung bướu. Nội dung theo dõi phụ thuộc vào loại ung thư, giai đoạn, phương pháp đã điều trị và tình trạng hiện tại.

Bác sĩ có thể đánh giá triệu chứng, khám lâm sàng và chỉ định xét nghiệm hoặc chẩn đoán hình ảnh khi cần. CA-125 có thể hữu ích trong theo dõi một số người bệnh, đặc biệt khi chỉ số này tăng trước điều trị, nhưng không phải mọi bệnh nhân đều được theo dõi giống nhau.

Khi nào cần đi khám sớm?

Nên chủ động khám phụ khoa khi xuất hiện các triệu chứng mới, kéo dài hoặc tăng dần như:

• Chướng bụng hoặc bụng to lên kéo dài.
• Đau vùng chậu hoặc bụng dưới tái diễn.
• Ăn nhanh no hoặc giảm cảm giác thèm ăn kéo dài.
• Thay đổi tiểu tiện hoặc đại tiện không giải thích được.
• Xuất huyết âm đạo bất thường, đặc biệt sau mãn kinh.
• Sụt cân không chủ ý.

Câu hỏi thường gặp

U nang buồng trứng có phải ung thư không?

Không. Phần lớn u nang buồng trứng không phải ung thư. Nguy cơ ác tính được đánh giá dựa trên tuổi, tình trạng mãn kinh, triệu chứng, hình ảnh siêu âm và các xét nghiệm phù hợp.

CA-125 cao có chắc chắn là ung thư buồng trứng không?

Không. CA-125 có thể tăng trong ung thư buồng trứng nhưng cũng tăng ở một số bệnh lý lành tính. Kết quả cần được bác sĩ diễn giải cùng các thông tin lâm sàng và hình ảnh.

CA-125 bình thường có loại trừ được ung thư không?

Không hoàn toàn. Một số trường hợp ung thư buồng trứng không làm CA-125 tăng rõ, đặc biệt tùy loại mô học và giai đoạn.

Ung thư buồng trứng giai đoạn sớm có chữa được không?

Ung thư được phát hiện khi còn khu trú thường có tiên lượng tốt hơn bệnh đã lan rộng. Tuy nhiên, khả năng điều trị của từng người còn phụ thuộc loại ung thư, giai đoạn chính xác và nhiều yếu tố khác.

Có nên siêu âm buồng trứng 6 tháng một lần để phát hiện ung thư sớm?

Không có khuyến nghị chung rằng mọi phụ nữ nguy cơ trung bình, không triệu chứng phải siêu âm 6 tháng một lần để tầm soát ung thư buồng trứng. Người có nguy cơ di truyền hoặc triệu chứng cần được bác sĩ đánh giá theo kế hoạch riêng.

Người có BRCA1 hoặc BRCA2 cần làm gì?

Nếu xét nghiệm xác nhận một biến thể gây bệnh, người mang gene nên được tư vấn chuyên khoa về nguy cơ ung thư, kế hoạch theo dõi và các biện pháp giảm nguy cơ phù hợp. Không nên tự diễn giải kết quả xét nghiệm gene.

Tóm lại

U nang buồng trứng không đồng nghĩa với ung thư buồng trứng. Khi một khối u có đặc điểm nghi ngờ ác tính, người bệnh cần được đánh giá chuyên khoa để xác định bản chất và lựa chọn phương án xử trí.

Nếu được xác nhận là ung thư buồng trứng, bệnh có thể điều trị và kiểm soát, trong đó khả năng điều trị phụ thuộc nhiều vào giai đoạn, loại mô học, đặc điểm phân tử và tình trạng của từng người. Phẫu thuật và hóa trị vẫn là những phương pháp quan trọng; thuốc nhắm trúng đích và một số phương pháp khác được lựa chọn cho những trường hợp phù hợp.

Lưu ý y khoa: Nội dung mang tính cung cấp thông tin sức khỏe và không thay thế chẩn đoán hoặc phác đồ điều trị của bác sĩ. Người có khối u buồng trứng nghi ngờ ác tính nên được đánh giá bởi bác sĩ phụ khoa/ung bướu phụ khoa.