Cẩn trọng với chấn thương mắt ở trẻ: Từ móc câu đến thước kẻ đều có thể gây mù lòa

Chấn thương mắt ở trẻ em là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây giảm thị lực và mù lòa ở lứa tuổi học đường. Chỉ một khoảnh khắc bất cẩn, những vật dụng tưởng chừng vô hại như móc câu, thước kẻ hay compa cũng có thể trở thành thủ phạm gây tổn thương nghiêm trọng cho đôi mắt non nớt của trẻ. Mới đây, Bệnh viện Mắt Trung ương đã tiếp nhận nam bệnh nhi 13 tuổi bị móc câu xuyên thủng mắt trong lúc đi câu cá cùng bạn, và một bé gái 12 tuổi bị thước kẻ ném trúng mắt khi đang vui chơi.

Nguyên nhân gây chấn thương mắt ở trẻ em

Chấn thương mắt ở trẻ em (còn gọi là chấn thương nhãn cầu) có thể do nhiều nguyên nhân khác nhau gây ra, trong đó phổ biến nhất là:

• Vật sắc nhọn: Móc câu, dao kéo, kẹo gỗ, bút chì, compa, thước kẻ… có thể gây rách, đâm thủng các cấu trúc của mắt.
• Va đập mạnh: Té ngã, tai nạn giao thông, bị vật cứng đập vào mắt (bóng, gậy, mảnh đồ chơi).
• Hóa chất: Nước rửa tay có cồn, axit, kiềm từ các chất tẩy rửa văng vào mắt, gây bỏng mắt.
• Sản phẩm nguy hiểm: Đạn bi, pháo; những vật dụng này có thể gây vỡ nhãn cầu nghiêm trọng.

Trường hợp bé trai 13 tuổi kể trên là điển hình cho chấn thương do vật sắc nhọn xuyên thủng nhãn cầu. Còn bé gái 12 tuổi bị rách giác mạc do thước kẻ ném trúng mắt khi chơi đùa cùng bạn. Những việc này hoàn toàn có thể phòng tránh được nếu trẻ được giáo dục và giám sát tốt.

Triệu chứng nhận biết điển hình sau chấn thương mắt

Khi trẻ bị chấn thương mắt, các biểu hiện sau đây cần được lưu ý ngay:

• Đau nhức, khó chịu ở mắt, trẻ có thể khóc và hay dụi mắt.
• Mắt đỏ, chảy nước mắt liên tục.
• Nhạy cảm với ánh sáng (sợ sáng).
• Giảm thị lực: nhìn mờ, nhìn thấy hình ảnh biến dạng.
• Có thể thấy vết rách, vết thương hở ở mi mắt hoặc nhãn cầu; trong trường hợp nặng, có thể thấy móc câu, dị vật vẫn còn cắm trong mắt.
• Sưng nề vùng quanh mắt, bầm tím.

Nếu trẻ có bất kỳ dấu hiệu nào trên, cần xử trí sơ cứu đúng cách và đưa đến cơ sở y tế chuyên khoa mắt ngay lập tức.

Đối tượng dễ mắc chấn thương mắt

Chấn thương mắt có thể xảy ra ở bất kỳ ai, nhưng trẻ em trong độ tuổi từ 6 đến 15 tuổi là nhóm có nguy cơ cao nhất. Lý do vì:

• Trẻ hiếu động, thích khám phá nhưng chưa có ý thức đầy đủ về các mối nguy hiểm.
• Thời gian chơi đùa nhiều, thường xuyên tiếp xúc với đồ dùng học tập, dụng cụ sắc nhọn.
• Trong giờ ra chơi hoặc các hoạt động vui chơi, những tai nạn do ném đồ vật thường xảy ra.
• Các bé trai thường có nguy cơ cao hơn bé gái do tính cách nghịch ngợm và tham gia nhiều trò chơi mạo hiểm hơn.

Sự giám sát và hướng dẫn từ phụ huynh, thầy cô đóng vai trò quan trọng trong việc giảm thiểu nguy cơ này.

Cách chẩn đoán và phương pháp điều trị y khoa chuẩn xác

Chẩn đoán

Bác sĩ chuyên khoa mắt sẽ khám tổng thể mắt bằng đèn sinh hiển vi để đánh giá các tổn thương bên ngoài và bên trong mắt. Trong trường hợp nghi ngờ có dị vật xuyên sâu hoặc vỡ nhãn cầu, có thể chỉ định chụp X-quang hoặc CT scan vùng mắt để xác định vị trí và mức độ tổn thương. Việc đánh giá thị lực cũng được thực hiện sau khi tình trạng cấp tính được kiểm soát.

Điều trị

Tùy theo mức độ tổn thương, phương pháp điều trị có thể bao gồm:

• Điều trị nội khoa: Sử dụng kháng sinh, chống viêm, giảm đau nhỏ mắt hoặc uống, tiêm thuốc nội nhãn khi cần.
• Phẫu thuật: Đối với chấn thương xuyên thủng, phẫu thuật lấy móc câu hoặc dị vật ra khỏi mắt, khâu phục hồi giác mạc, mi mắt, xử lý đục thể thủy tinh và tái tạo nhãn cầu nếu có thể.
• Điều trị phục hồi chức năng: Sau phẫu thuật, trẻ cần được chăm sóc và theo dõi lâu dài để phục hồi thị lực, xử lý các biến chứng như đục thủy tinh thể, tăng nhãn áp, sẹo giác mạc.

Bệnh nhi 13 tuổi nói trên đã được phẫu thuật lấy móc câu, khâu phục hồi mi và giác mạc, tiêm thuốc nội nhãn. Sau phẫu thuật, thị lực hiện chỉ có thể đếm ngón tay ở khoảng cách 0,4m – nguy cơ để lại di chứng thị lực lâu dài là rất lớn.

Cách phòng ngừa hiệu quả và chế độ dinh dưỡng, sinh hoạt khoa học

Phòng ngừa

• Dạy trẻ không dùng thước kẻ, compa, bút để đùa nghịch hay ném nhau.
• Khi câu cá, trẻ nên đứng cách người cầm cần ít nhất vài mét, không đứng gần người đang giật cần; người lớn phải giám sát chặt chẽ.
• Không cho trẻ chơi gần những nơi chuẩn bị nổ của pháo, đạn bi, súng đồ chơi bắn bi.
• Đeo kính bảo hộ khi tham gia các hoạt động thể thao như bóng đá, bóng chuyền hoặc khi làm thí nghiệm.
• Nhà trường cần đảm bảo không gian học tập an toàn, giám sát học sinh trong giờ ra chơi.

Chế độ dinh dưỡng và sinh hoạt

• Bổ sung các thực phẩm giàu vitamin A, C, E, khoáng chất như kẽm, beta-caroten – rất tốt cho mắt: cà rốt, bí đỏ, rau lá xanh đậm (cải xanh, bina), trứng, sữa, các loại quả mọng.
• Nên cho trẻ ngủ đủ giấc, giảm thời gian sử dụng màn hình điện tử để mắt được nghỉ ngơi.
• Khuyến khích trẻ tham gia các hoạt động ngoài trời an toàn với mắt, giúp điều tiết và tăng sức khỏe cho mắt.
• Khi trẻ bị chấn thương mắt, tuyệt đối không tự ý rút vật lạ đang cắm trong mắt, không xoa bóp hay rửa mắt quá mạnh. Che mắt bằng gạc vô trùng và đưa trẻ đến cơ sở y tế gần nhất.

Phòng bệnh luôn hơn chữa bệnh. Hãy trang bị kiến thức cho trẻ và bảo vệ đôi mắt sáng – vốn là tài sản vô giá của mỗi con người.