1. Vitamin D có vai trò gì đối với cơ thể?

Vitamin D là vitamin tan trong chất béo, tham gia nhiều quá trình sinh lý quan trọng. Vai trò được biết rõ nhất là hỗ trợ hấp thu canxi và phốt pho tại ruột, giúp duy trì quá trình khoáng hóa xương.

• Sức khỏe xương: góp phần duy trì xương và răng khỏe mạnh.
• Chức năng cơ: tham gia hoạt động của cơ, giúp duy trì khả năng vận động.
• Hệ miễn dịch: tham gia điều hòa một số đáp ứng miễn dịch.
• Hoạt động thần kinh: có vai trò trong các quá trình sinh lý liên quan đến tế bào thần kinh.

Một số nghiên cứu đã tìm hiểu mối liên quan giữa vitamin D với tâm trạng, bệnh tim mạch và các bệnh lý khác. Tuy nhiên, không thể kết luận rằng bổ sung vitamin D sẽ phòng ngừa hoặc điều trị các bệnh này ở tất cả mọi người.

2. Những nguyên nhân phổ biến gây thiếu vitamin D

Cơ thể có thể tổng hợp vitamin D khi da tiếp xúc với tia UVB. Ngoài ra, vitamin D còn được cung cấp qua thực phẩm và chế phẩm bổ sung.

Ít tiếp xúc ánh nắng mặt trời

Người thường xuyên ở trong nhà, ít hoạt động ngoài trời hoặc che phủ da có thể tổng hợp ít vitamin D hơn.

Chế độ ăn thiếu vitamin D

Không nhiều thực phẩm tự nhiên chứa hàm lượng vitamin D cao. Chế độ ăn thiếu cá béo, trứng hoặc thực phẩm tăng cường vitamin D có thể góp phần làm giảm lượng hấp thu.

Rối loạn hấp thu dưỡng chất

Một số bệnh lý như Crohn, celiac hoặc tình trạng sau phẫu thuật đường tiêu hóa có thể ảnh hưởng đến khả năng hấp thu vitamin D.

Bệnh lý gan và thận

Gan và thận tham gia quá trình chuyển hóa vitamin D. Một số bệnh lý tại các cơ quan này có thể làm rối loạn quá trình chuyển hóa.

Tuổi cao

Khả năng tổng hợp vitamin D qua da có xu hướng giảm theo tuổi. Người cao tuổi cũng có thể ít ra ngoài hoặc có chế độ ăn không đáp ứng đủ nhu cầu.

3. Dấu hiệu thiếu vitamin D thường gặp

Thiếu vitamin D không phải lúc nào cũng gây triệu chứng rõ ràng. Khi thiếu hụt đáng kể hoặc kéo dài, người bệnh có thể gặp:

• Đau nhức xương hoặc đau cơ.
• Yếu cơ, khó thực hiện một số hoạt động.
• Mệt mỏi hoặc giảm sức bền.
• Khó giữ thăng bằng ở một số trường hợp.
• Xương yếu hoặc dễ gãy khi thiếu hụt nặng gây ảnh hưởng đến quá trình khoáng hóa xương.

Dấu hiệu thiếu vitamin D ở trẻ em

Thiếu vitamin D nghiêm trọng ở trẻ có thể gây còi xương, với các biểu hiện như biến dạng xương, chậm phát triển vận động hoặc đau xương.

4. Những ai có nguy cơ thiếu vitamin D?

• Người cao tuổi.
• Người ít tiếp xúc với ánh nắng.
• Người có làn da sẫm màu.
• Người mắc bệnh gây kém hấp thu chất béo và dưỡng chất.
• Người mắc một số bệnh gan hoặc thận.
• Người béo phì hoặc đã phẫu thuật giảm cân.
• Trẻ bú mẹ hoàn toàn hoặc một phần nhưng chưa được bổ sung vitamin D phù hợp.

Phụ nữ mang thai và cho con bú cần bảo đảm đủ vitamin D, nhưng không phải tất cả đều bị thiếu hoặc đều cần xét nghiệm thường quy.

5. Xét nghiệm nào giúp đánh giá thiếu vitamin D?

Xét nghiệm máu định lượng 25-hydroxyvitamin D [25(OH)D] là xét nghiệm thường được sử dụng để đánh giá tình trạng vitamin D.

Tuy nhiên, không phải ai cũng cần xét nghiệm vitamin D định kỳ. Bác sĩ sẽ cân nhắc dựa trên triệu chứng, bệnh lý nền và yếu tố nguy cơ.

Kết quả xét nghiệm cần được diễn giải theo bối cảnh lâm sàng. Các ngưỡng xác định thiếu hụt có thể khác nhau giữa hướng dẫn và từng tình huống bệnh lý.

6. Nhu cầu vitamin D mỗi ngày theo độ tuổi

Theo bảng nhu cầu dinh dưỡng tham khảo của Viện Y tế Quốc gia Hoa Kỳ (NIH), lượng vitamin D khuyến nghị như sau:

Đây là nhu cầu dinh dưỡng tham khảo dành cho người khỏe mạnh, không phải liều điều trị thiếu vitamin D.

7. Cách bổ sung vitamin D đúng và an toàn

Bổ sung qua chế độ ăn

Ưu tiên chế độ ăn đa dạng, kết hợp thực phẩm tự nhiên giàu vitamin D và thực phẩm được tăng cường vitamin D khi phù hợp.

Bổ sung bằng thuốc hoặc chế phẩm vitamin D

Một số người có thể cần dùng chế phẩm bổ sung để đáp ứng nhu cầu, đặc biệt trong các nhóm có nguy cơ.

Liều dùng phụ thuộc vào tuổi, chế độ ăn, bệnh lý nền và tình trạng thiếu hụt đã được đánh giá. Vitamin D là vitamin tan trong chất béo, thường được hấp thu tốt khi dùng cùng bữa ăn có chứa chất béo.

Điều trị thiếu vitamin D

Nếu được xác định thiếu vitamin D, bác sĩ có thể chỉ định chế phẩm bổ sung với liều và thời gian phù hợp. Một số trường hợp cần theo dõi canxi máu, chức năng thận hoặc xét nghiệm lại vitamin D.

Không nên tự ý dùng liều cao kéo dài vì có thể gây tăng canxi máu, buồn nôn, yếu cơ và tổn thương thận.

8. Những thực phẩm giàu vitamin D nên bổ sung

Hàm lượng vitamin D trong thực phẩm thay đổi theo loại, nguồn gốc, cách chế biến và mức tăng cường vi chất.

Khi mua thực phẩm đóng gói, hãy kiểm tra nhãn dinh dưỡng để biết lượng vitamin D thực tế trong mỗi khẩu phần.

9. Cách phòng ngừa thiếu vitamin D

• Duy trì chế độ ăn đa dạng, có nguồn cung cấp vitamin D phù hợp.
• Sử dụng thực phẩm tăng cường vitamin D khi cần thiết.
• Thực hiện hoạt động ngoài trời hợp lý, kết hợp các biện pháp bảo vệ da trước tác hại của tia UV.
• Hỏi bác sĩ về nhu cầu bổ sung nếu thuộc nhóm nguy cơ cao.
• Không tự ý dùng nhiều chế phẩm chứa vitamin D cùng lúc.
• Duy trì vận động thể chất và chế độ ăn đủ canxi để hỗ trợ sức khỏe xương.

10. Câu hỏi thường gặp về thiếu vitamin D

Nguồn tham khảo y khoa

• NIH Office of Dietary Supplements – Vitamin D: Health Professional Fact Sheet
• NIH – Vitamin D Fact Sheet for Consumers