Giám định ADN hài cốt liệt sĩ: Hành trình trả lại tên cho những người lính từ mẩu xương nhỏ

Giới thiệu

Giữa hàng nghìn ngôi mộ chưa có tên tại các nghĩa trang ở Nghệ An, một hành trình thầm lặng đang diễn ra. Từng chiếc răng, mẩu xương dăm nhỏ bằng ngón tay út lẫn trong đất mục, các giám định viên tỉ mỉ thu nhận, bảo quản và mã hóa. Đó là điểm bắt đầu cho hành trình trả lại tên tuổi cho những người lính sau hơn nửa thế kỷ.

Nguyên nhân khiến việc xác định danh tính gặp khó khăn

Sau hàng chục năm nằm dưới lòng đất, hài cốt chịu tác động của thời gian, độ ẩm, nước và môi trường, dẫn đến phân hủy mạnh. Nhiều bộ hài cốt chỉ còn lại những mảnh xương nhỏ, giòn, lẫn trong đất vụn. Vật liệu di truyền (ADN) trong xương và răng suy giảm đáng kể, không đủ điều kiện để phân tích nếu không được thu nhận và bảo quản đúng quy trình.

Triệu chứng nhận biết các mẫu vật có thể phục vụ giám định

Không phải phần mộ nào cũng còn mẫu đáp ứng yêu cầu chuyên môn. Các giám định viên phải kiểm tra kỹ mức độ phân hủy, độ chắc và cấu trúc của từng mảnh xương. Răng, đặc biệt là răng hàm lớn, được ưu tiên lựa chọn nếu còn đủ điều kiện. Khi không còn răng, họ chuyển sang đánh giá các phần xương còn lại, dựa trên những dấu hiệu như độ cứng, hình dạng, và khả năng giữ cấu trúc bên trong.

Đối tượng dễ bị ảnh hưởng bởi việc mất danh tính

Những gia đình có người thân là liệt sĩ chưa xác định được danh tính là đối tượng chịu ảnh hưởng nặng nề nhất. Họ trải qua nhiều thập kỷ chờ đợi, hy vọng. Ngoài ra, các đơn vị quân đội, trung tâm pháp y và bệnh viện đa khoa cũng chịu áp lực trong việc thực hiện các quy trình kỹ thuật phức tạp để tìm lại tên cho người lính.

Phương pháp chẩn đoán và điều trị: Quy trình giám định ADN

Quy trình bắt đầu bằng việc lấy mẫu hài cốt. Các bác sĩ và chiến sĩ phối hợp mở tiểu quách, đặt toàn bộ hài cốt lên vải sạch, rà soát từng vón đất để tìm mẩu xương, răng. Mẫu được lựa chọn phải đảm bảo không bị nhiễm bẩn, nhiễm chéo. Người lấy mẫu mặc đồ bảo hộ, mang hai lớp găng tay, thay găng sau mỗi lần lấy. Dụng cụ được sử dụng riêng cho từng mẫu và làm sạch theo quy trình.

Sau khi thu nhận, mẫu được đặt trong hộp chuyên dụng, niêm phong, ghi đầy đủ thông tin nhận diện như tên nghĩa trang, hàng, số mộ, mã định danh. Mỗi mẫu được quản lý chặt chẽ như một hồ sơ riêng, đảm bảo truy xuất đúng nguồn gốc. Cuối cùng, mẫu được chuyển đến phòng thí nghiệm để phân tích ADN, đối chiếu với dữ liệu từ thân nhân.

Phòng ngừa và các biện pháp hỗ trợ

Để giảm thiểu rủi ro mất mẫu và nâng cao hiệu quả giám định, cần tuân thủ nghiêm ngặt quy trình bảo quản hài cốt trước khi khai quật. Việc giáo dục, đào tạo cán bộ y tế, quân đội về kỹ thuật lấy mẫu, bảo quản là vô cùng quan trọng. Đồng thời, công tác tuyên truyền giúp thân nhân liệt sĩ hiểu về ý nghĩa của việc lấy mẫu ADN, từ đó họ có thể chủ động hợp tác, cung cấp mẫu đối sánh. Về mặt dinh dưỡng và sinh hoạt, mặc dù không ảnh hưởng trực tiếp, nhưng việc duy trì chế độ ăn uống, nghỉ ngơi hợp lý cho những người làm công tác chuyên môn sẽ giúp họ có sức khỏe tốt để hoàn thành nhiệm vụ cao cả này.

Hành trình trả lại tên cho các anh hùng liệt sĩ không chỉ là một nhiệm vụ khoa học mà còn là nghĩa cử tri ân sâu sắc. Mỗi mẩu xương, chiếc răng tìm thấy hôm nay có thể nối dài hy vọng cho biết bao gia đình. Sự tiến bộ của y học và công nghệ ADN đang thắp sáng con đường trở về cho những người nằm lại chiến trường.