Nắng Nóng Và Người Cao Tuổi: Nguy Cơ Sức Khỏe Thường Gặp Và Cách Phòng Tránh

Nắng nóng ảnh hưởng đến người cao tuổi nhiều hơn so với người trẻ. Khả năng điều hòa thân nhiệt, cảm giác khát và dự trữ sinh lý có thể suy giảm theo tuổi, trong khi nhiều người lớn tuổi đang mắc tăng huyết áp, bệnh tim, đái tháo đường, bệnh thận hoặc bệnh hô hấp mạn tính.

Trong những đợt nóng kéo dài, nguy cơ mất nước, kiệt sức do nhiệt và sốc nhiệt tăng lên. Nhiệt độ cao cũng có thể làm bệnh nền trở nên khó kiểm soát hơn. Vì vậy, nhận biết sớm dấu hiệu bất thường và có kế hoạch phòng nóng phù hợp đặc biệt quan trọng đối với người cao tuổi.

Vì sao người cao tuổi dễ bị ảnh hưởng bởi nắng nóng?

Cơ thể duy trì nhiệt độ thông qua nhiều cơ chế, trong đó có tăng lưu lượng máu tới da và tiết mồ hôi để tỏa nhiệt. Quá trình lão hóa có thể làm khả năng thích nghi với môi trường nóng trở nên kém hiệu quả hơn.

Một số yếu tố góp phần làm tăng nguy cơ gồm:

• Khả năng điều hòa thân nhiệt suy giảm theo tuổi.
• Cảm giác khát có thể kém nhạy hơn, khiến người cao tuổi không nhận ra mình đang thiếu nước.
• Một số người tiết mồ hôi và đáp ứng tim mạch với nhiệt kém hiệu quả hơn.
• Bệnh tim, thận, phổi, đái tháo đường và các bệnh mạn tính khác có thể làm giảm khả năng thích nghi với nhiệt.
• Khả năng tự chăm sóc hoặc di chuyển đến nơi mát có thể hạn chế.
• Một số thuốc có thể ảnh hưởng đến cân bằng dịch, huyết áp, tiết mồ hôi hoặc điều hòa thân nhiệt.

Người cao tuổi có thể không cảm thấy khát rõ rệt dù cơ thể đang thiếu nước.

Nắng nóng có thể gây những vấn đề sức khỏe nào ở người cao tuổi?

1. Mất nước

Mất nước xảy ra khi lượng nước cơ thể mất đi nhiều hơn lượng được bổ sung. Người cao tuổi có thể không cảm thấy khát rõ như người trẻ nên tình trạng này đôi khi bị phát hiện muộn.

Các biểu hiện có thể gồm:

• Khô miệng.
• Mệt hoặc yếu hơn bình thường.
• Chóng mặt.
• Tiểu ít hơn.
• Nước tiểu đậm màu.
• Lú lẫn hoặc thay đổi trạng thái tinh thần, đặc biệt ở người cao tuổi.

Tuy nhiên, màu nước tiểu không phải lúc nào cũng phản ánh chính xác tình trạng mất nước vì có thể bị ảnh hưởng bởi thuốc, thực phẩm và bệnh lý.

2. Kiệt sức do nhiệt

Kiệt sức do nhiệt thường xảy ra sau khi cơ thể tiếp xúc với nhiệt trong thời gian dài và mất nhiều nước, muối qua mồ hôi.

Người bệnh có thể:

• Ra nhiều mồ hôi.
• Mệt lả, yếu sức.
• Đau đầu.
• Chóng mặt hoặc choáng váng.
• Buồn nôn hoặc nôn.
• Chuột rút.
• Mạch nhanh.
• Cảm thấy sắp ngất.

Kiệt sức do nhiệt cần được xử trí sớm vì tình trạng có thể tiến triển nặng hơn.

3. Sốc nhiệt

Sốc nhiệt là một cấp cứu y khoa. Đây là tình trạng cơ thể mất khả năng kiểm soát nhiệt độ, thường đi kèm tăng thân nhiệt và đặc biệt là rối loạn chức năng thần kinh trung ương.

Các dấu hiệu đáng lo gồm:

• Lú lẫn, mất định hướng.
• Hành vi bất thường.
• Nói không rõ.
• Đi không vững.
• Ngất.
• Co giật.
• Giảm ý thức hoặc hôn mê.
• Da rất nóng; có thể khô hoặc vẫn còn đổ mồ hôi.

4. Hạ huyết áp, chóng mặt và ngã

Mất nước và giãn mạch trong thời tiết nóng có thể khiến một số người bị hạ huyết áp hoặc chóng mặt khi thay đổi tư thế. Ở người cao tuổi, điều này đặc biệt đáng lưu ý vì có thể dẫn đến té ngã và chấn thương.

5. Bệnh tim mạch có thể nặng hơn

Khi trời nóng, hệ tim mạch phải làm việc nhiều hơn để hỗ trợ tỏa nhiệt. Mất nước cũng có thể ảnh hưởng đến tuần hoàn và cân bằng điện giải.

Người có bệnh tim mạch cần đặc biệt lưu ý khi xuất hiện đau hoặc tức ngực, khó thở, hồi hộp bất thường, choáng hoặc ngất.

6. Ảnh hưởng đến bệnh thận và cân bằng điện giải

Mất nước kéo dài có thể làm giảm tưới máu thận và ảnh hưởng đến chức năng thận. Nguy cơ có thể cao hơn ở người đã mắc bệnh thận hoặc đang sử dụng một số loại thuốc.

7. Bệnh hô hấp có thể trở nên khó kiểm soát

Thời tiết nóng thường có thể đi kèm độ ẩm cao hoặc chất lượng không khí kém. Những yếu tố này có thể làm một số người mắc hen, COPD hoặc bệnh hô hấp mạn cảm thấy khó chịu hơn.

Phân biệt kiệt sức do nhiệt và sốc nhiệt

Người cao tuổi nào có nguy cơ cao nhất?

Nguy cơ tăng lên ở những người:

• Tuổi cao, đặc biệt người rất cao tuổi hoặc thể trạng yếu.
• Sống một mình hoặc ít có người hỗ trợ.
• Sa sút trí tuệ hoặc khó tự nhận biết cảm giác khát và nóng.
• Hạn chế vận động hoặc phụ thuộc người chăm sóc.
• Mắc bệnh tim mạch.
• Mắc bệnh thận mạn.
• Mắc đái tháo đường.
• Mắc COPD, hen hoặc bệnh hô hấp mạn.
• Có tiền sử đột quỵ hoặc bệnh thần kinh.
• Đang sử dụng nhiều loại thuốc.
• Không có điều kiện tiếp cận môi trường mát trong đợt nóng.

Thuốc người cao tuổi đang dùng có ảnh hưởng khi trời nóng không?

Có thể. Một số thuốc có khả năng ảnh hưởng đến cân bằng nước – điện giải, huyết áp, tiết mồ hôi hoặc phản ứng của cơ thể với nhiệt.

Ví dụ có thể bao gồm một số:

• Thuốc lợi tiểu.
• Thuốc điều trị huyết áp và tim mạch.
• Thuốc có tác dụng kháng cholinergic.
• Một số thuốc tâm thần hoặc an thần.
• Một số thuốc có thể ảnh hưởng chức năng thận hoặc cân bằng dịch trong những hoàn cảnh nhất định.

Gia đình có thể chuẩn bị danh sách các thuốc người cao tuổi đang sử dụng để thuận tiện khi cần trao đổi với bác sĩ. CareViona cũng có bài hướng dẫn về tìm thông tin bác sĩ và các lựa chọn khám phù hợp.

Người cao tuổi có bệnh nền và sử dụng nhiều thuốc cần được theo dõi sát hơn trong các đợt nóng kéo dài.

Làm gì khi người cao tuổi có dấu hiệu bị ảnh hưởng bởi nhiệt?

Nếu còn tỉnh táo và chưa có dấu hiệu cấp cứu

Nếu người bệnh mệt, ra nhiều mồ hôi, chóng mặt nhưng vẫn tỉnh táo và có thể uống an toàn:

1. Đưa ngay đến nơi mát hoặc có điều hòa.
2. Nới lỏng hoặc loại bỏ bớt quần áo không cần thiết.
3. Làm mát da bằng nước mát, khăn ướt và quạt.
4. Có thể cho uống từng ngụm nước mát nếu người bệnh tỉnh táo, nuốt bình thường và không bị bác sĩ yêu cầu hạn chế dịch.
5. Theo dõi sát tình trạng ý thức và triệu chứng.

Nếu triệu chứng nặng lên, không cải thiện hoặc người bệnh có nhiều bệnh nền, cần được đánh giá y tế.

Nếu nghi ngờ sốc nhiệt

Trong thời gian chờ hỗ trợ y tế:

1. Đưa người bệnh ra khỏi môi trường nóng.
2. Cởi bớt quần áo thừa.
3. Bắt đầu làm mát cơ thể càng sớm càng tốt bằng phương pháp có sẵn và an toàn.
4. Có thể làm ướt da bằng nước mát kết hợp quạt để tăng bay hơi.
5. Có thể đặt khăn mát hoặc túi lạnh bọc vải ở cổ, nách và bẹn như một biện pháp hỗ trợ.
6. Theo dõi hô hấp và ý thức trong khi chờ cấp cứu.

Không cho người đang lú lẫn, co giật, lơ mơ hoặc mất ý thức uống nước vì có nguy cơ sặc.

Thuốc hạ sốt thông thường không xử lý được cơ chế tăng thân nhiệt của sốc nhiệt và không nên làm chậm quá trình làm mát cũng như cấp cứu.

7 cách bảo vệ người cao tuổi trong những ngày nắng nóng

1. Theo dõi dự báo thời tiết và cảnh báo nhiệt

Không nên chỉ dựa vào một khung giờ cố định. Vào những ngày có cảnh báo nắng nóng, nên hạn chế hoạt động ngoài trời trong những giờ nóng nhất tại địa phương và chuyển việc cần làm sang thời điểm mát hơn nếu có thể.

2. Ưu tiên môi trường mát

Trong các đợt nóng, nên để người cao tuổi ở khu vực mát và thông thoáng. Nếu có điều hòa, có thể sử dụng để duy trì môi trường dễ chịu và tránh để phòng trở nên quá nóng.

Không nhất thiết phải cố định điều hòa ở đúng 26–28°C cho mọi người. Mức nhiệt phù hợp còn phụ thuộc điều kiện thời tiết, độ ẩm, sức khỏe và khả năng chịu nhiệt của từng người.

3. Uống nước đều đặn nhưng phải phù hợp bệnh nền

Người cao tuổi không nên chờ đến khi rất khát mới uống nước. Có thể chia thành nhiều lần trong ngày nếu không có chống chỉ định.

4. Không tự dùng nước điện giải cho mọi trường hợp

Dung dịch bù nước – điện giải có thể hữu ích trong những tình huống mất nước và điện giải phù hợp, nhưng không phải mọi người cao tuổi trong ngày nóng đều cần uống.

Nếu sử dụng dung dịch oresol, cần pha đúng lượng nước ghi trên bao bì, không pha đặc hoặc loãng tùy ý.

5. Ăn uống đầy đủ và phù hợp bệnh nền

Nên duy trì các bữa ăn cân đối, dễ ăn và đủ dinh dưỡng. Có thể tăng thực phẩm chứa nhiều nước như rau và trái cây phù hợp.

Người mắc đái tháo đường, suy tim hoặc bệnh thận cần tiếp tục tuân thủ chế độ ăn riêng đã được hướng dẫn thay vì tự tăng lượng nước, trái cây hoặc thực phẩm giàu kali một cách tùy ý.

6. Vận động vào thời điểm mát

Hoạt động thể chất vẫn có lợi cho nhiều người cao tuổi nhưng nên điều chỉnh cường độ và thời gian khi trời nóng.

Có thể ưu tiên đi bộ trong nhà, tập vận động nhẹ hoặc tập vào thời điểm mát. Nếu xuất hiện chóng mặt, khó thở, đau ngực hoặc mệt bất thường, cần dừng tập và đánh giá tình trạng.

7. Gia đình nên chủ động kiểm tra người cao tuổi

Điều này đặc biệt quan trọng với người sống một mình, sa sút trí tuệ, hạn chế vận động hoặc mắc nhiều bệnh nền.

Có thể kiểm tra:

• Người bệnh có tỉnh táo như bình thường không?
• Có uống và ăn được không?
• Có chóng mặt hoặc ngất không?
• Có khó thở hoặc đau ngực không?
• Lượng nước tiểu có giảm rõ rệt không?
• Không gian sống có quá nóng không?
• Thuốc có được dùng đúng hướng dẫn không?

Khi nào cần đưa người cao tuổi đi cấp cứu?

Nếu nghi ngờ đột quỵ, nhồi máu cơ tim hoặc sốc nhiệt, không nên chờ người bệnh tự hồi phục tại nhà.

Kết luận

Nắng nóng ảnh hưởng đến người cao tuổi không chỉ ở cảm giác khó chịu. Mất nước, kiệt sức do nhiệt, sốc nhiệt và sự mất ổn định của các bệnh mạn tính đều có thể xảy ra, đặc biệt ở người rất cao tuổi, sống một mình, hạn chế vận động hoặc mắc nhiều bệnh nền.

Gia đình nên chủ động tạo môi trường mát, nhắc uống nước phù hợp, theo dõi thuốc và bệnh nền, hạn chế hoạt động ngoài trời khi nhiệt độ cao và đặc biệt chú ý đến những thay đổi về ý thức, hô hấp và tim mạch.

Bạn có thể tham khảo các gói khám sức khỏe, thông tin bác sĩ trên CareViona hoặc gửi yêu cầu hỗ trợ đặt lịch khám nếu người cao tuổi cần được đánh giá sức khỏe.