Những yếu tố làm tăng nguy cơ sinh non mẹ bầu cần đặc biệt lưu ý

Sinh non là tình trạng em bé chào đời trước khi thai kỳ đạt đủ 37 tuần. Đây là một trong những thách thức lớn của sản khoa và theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), là nguyên nhân hàng đầu gây tử vong ở trẻ sơ sinh trên toàn thế giới. Tại Việt Nam, ước tính mỗi năm có hơn 100.000 trẻ sinh thiếu tháng, trong đó khoảng 1/4 số ca tử vong sơ sinh có liên quan đến đẻ non hoặc nhẹ cân.

Bên cạnh nguy cơ tử vong, trẻ sinh non còn có thể đối mặt với nhiều di chứng lâu dài về thể chất, trí tuệ, giảm khả năng học tập và lao động nếu không được chăm sóc và điều trị đúng cách. Do đó, việc nhận biết sớm các yếu tố nguy cơ và dấu hiệu chuyển dạ sinh non đóng vai trò vô cùng quan trọng để bảo vệ sức khỏe của cả mẹ và bé.

Nguyên nhân gây sinh non

Trên thực tế, phần lớn các trường hợp sinh non không xác định được nguyên nhân cụ thể. Tuy nhiên, nhiều nghiên cứu đã chỉ ra những yếu tố dưới đây có thể làm tăng nguy cơ xảy ra tình trạng này:

• Tiền sử từng sinh non: Đây là yếu tố nguy cơ quan trọng nhất. Phụ nữ đã từng sinh non có nguy cơ tái diễn tình trạng này ở những lần mang thai tiếp theo cao hơn hẳn so với người chưa từng sinh non.
• Các bệnh lý trong thai kỳ: Tiền sản giật, đái tháo đường thai kỳ, tăng huyết áp, nhiễm trùng tử cung hoặc nhiễm trùng đường sinh dục đều có thể kích hoạt chuyển dạ sớm.
• Bệnh lý mạn tính chưa được kiểm soát tốt: Những bệnh lý như tim mạch, thận, tuyến giáp, huyết áp cao… nếu không được điều trị ổn định sẽ ảnh hưởng đến sự phát triển của thai nhi và làm tăng nguy cơ phải chấm dứt thai kỳ sớm.
• Bất thường ở tử cung và cổ tử cung: Dị dạng tử cung bẩm sinh, hở eo cổ tử cung, tiền sử khoét chóp cổ tử cung, viêm cổ tử cung hoặc viêm âm đạo kéo dài đều có thể dẫn đến sinh non.
• Tuổi mang thai: Phụ nữ mang thai khi dưới 18 tuổi hoặc trên 35 tuổi có nguy cơ sinh non cao hơn. Khoảng cách giữa hai lần mang thai dưới 18 tháng cũng làm tăng nguy cơ chuyển dạ sớm.
• Mang đa thai: Mang song thai hoặc đa thai khiến tử cung căng giãn quá mức, dễ dẫn đến chuyển dạ trước hạn.
• Lối sống thiếu lành mạnh: Hút thuốc lá, sử dụng rượu bia và các chất kích thích, căng thẳng kéo dài, lao động nặng, nghỉ ngơi không hợp lý đều làm gia tăng nguy cơ sinh non và nhiều biến chứng thai kỳ khác.

Triệu chứng nhận biết điển hình

Trong suốt thai kỳ, nếu xuất hiện các dấu hiệu bất thường dưới đây, thai phụ cần đến cơ sở y tế chuyên khoa sản để được thăm khám sớm:

• Đau lưng âm ỉ kéo dài.
• Cảm giác thai tụt thấp xuống vùng chậu.
• Đau quặn bụng dưới giống đau bụng kinh.
• Các cơn co tử cung xuất hiện đều và liên tục.
• Ra nhiều dịch âm đạo hoặc chảy máu âm đạo bất thường.
• Phù nhiều ở tay, chân hoặc mặt.
• Mờ mắt hoặc xuất hiện các rối loạn thị giác.
• Buồn nôn, nôn hoặc tiêu chảy kéo dài.
• Thai máy yếu hoặc giảm cử động.

Việc phát hiện sớm các dấu hiệu chuyển dạ sinh non giúp bác sĩ có biện pháp can thiệp kịp thời nhằm kéo dài tuổi thai và tăng cơ hội sống cho trẻ.

Đối tượng dễ mắc bệnh lý sinh non

Dựa trên các yếu tố nguy cơ đã nêu, những nhóm phụ nữ sau đây cần được theo dõi thai kỳ đặc biệt chặt chẽ:

• Phụ nữ đã từng sinh non hoặc có tiền sử sảy thai liên tiếp.
• Phụ nữ mang thai khi dưới 18 tuổi hoặc trên 35 tuổi.
• Phụ nữ mang đa thai hoặc có khoảng cách giữa hai lần mang thai quá ngắn.
• Người mắc các bệnh mạn tính như tăng huyết áp, đái tháo đường, bệnh tim mạch, thận, tuyến giáp chưa được kiểm soát tốt.
• Người có bất thường về tử cung, cổ tử cung hoặc đã từng phẫu thuật ở cổ tử cung.
• Thai phụ nhiễm trùng đường sinh dục, viêm âm đạo, viêm cổ tử cung kéo dài.

Cách chẩn đoán và phương pháp điều trị y khoa chuẩn xác

Chẩn đoán chuyển dạ sinh non

Bác sĩ thường chẩn đoán nguy cơ sinh non dựa trên các phương pháp sau:

• Hỏi kỹ tiền sử sản khoa và khám lâm sàng.
• Theo dõi tần suất, cường độ các cơn co tử cung.
• Siêu âm đo chiều dài cổ tử cung để đánh giá nguy cơ chuyển dạ sớm.
• Xét nghiệm fibronectin bào thai trong dịch tiết âm đạo.
• Thực hiện các xét nghiệm nước tiểu, máu hoặc dịch âm đạo để phát hiện nhiễm trùng.

Phương pháp điều trị y khoa

Khi có dấu hiệu dọa sinh non, mẹ bầu cần được nhập viện theo dõi và điều trị tích cực. Tùy theo tuổi thai và tình trạng cụ thể, bác sĩ có thể chỉ định:

• Thuốc giảm co: Sử dụng các thuốc giảm co tử cung như nifedipine, indomethacin hoặc terbutaline để trì hoãn chuyển dạ, tạo điều kiện cho thai nhi phát triển thêm.
• Corticosteroid: Tiêm corticosteroid để giúp phổi thai nhi trưởng thành nhanh hơn, giảm nguy cơ suy hô hấp sau sinh.
• Magie sulfat: Dùng trong một số trường hợp để bảo vệ thần kinh não bộ của thai nhi, giảm nguy cơ bại não.
• Kháng sinh: Chỉ định khi có bằng chứng nhiễm trùng ối hoặc nhiễm trùng đường sinh dục.
• Chuyển tuyến kịp thời: Thai phụ sinh non cần được chuyển đến cơ sở y tế có đơn vị hồi sức sơ sinh chuyên sâu để tăng khả năng cứu sống cho bé.

Cách phòng ngừa hiệu quả và chế độ dinh dưỡng, sinh hoạt khoa học

Phòng ngừa sinh non

Để giảm nguy cơ sinh non, phụ nữ cần được chăm sóc sức khỏe ngay từ trước khi mang thai. Các chuyên gia khuyến cáo phụ nữ trong độ tuổi sinh sản nên khám sức khỏe tiền hôn nhân hoặc trước mang thai để được sàng lọc bệnh lý, tư vấn dinh dưỡng và chuẩn bị sức khỏe tốt nhất.

• Khám thai định kỳ đúng lịch hẹn để theo dõi sự phát triển của thai nhi và phát hiện sớm các nguy cơ.
• Tuân thủ điều trị các bệnh lý mạn tính trước và trong khi mang thai.
• Người có nguy cơ cao cần được theo dõi tại cơ sở sản khoa chuyên sâu.
• Nhận biết sớm các dấu hiệu chuyển dạ để đến bệnh viện kịp thời.

Chế độ dinh dưỡng và sinh hoạt cho mẹ bầu

• Duy trì chế độ dinh dưỡng đầy đủ, cân đối, tăng cường rau xanh, trái cây, protein và ngũ cốc nguyên hạt.
• Bổ sung sắt, canxi, axit folic và các vitamin tổng hợp theo chỉ định của bác sĩ.
• Uống đủ nước mỗi ngày.
• Nghỉ ngơi hợp lý, tránh lao động nặng và đứng lâu.
• Tập luyện nhẹ nhàng như đi bộ, yoga bầu theo hướng dẫn của bác sĩ.
• Hạn chế căng thẳng, giữ tinh thần thoải mái.
• Không hút thuốc lá, không sử dụng rượu bia, chất kích thích.
• Hạn chế đi lại xa hoặc du lịch trong giai đoạn cuối thai kỳ nếu có nguy cơ sinh non.

Ngay khi xuất hiện dấu hiệu chuyển dạ sớm, thai phụ cần đến ngay cơ sở y tế có chuyên khoa sản để được xử trí kịp thời. Sinh non có thể xảy ra ở bất kỳ thai phụ nào, nhưng nhiều yếu tố nguy cơ hoàn toàn có thể được phát hiện và kiểm soát nếu người mẹ được chăm sóc thai kỳ đúng cách. Chủ động khám thai định kỳ, xây dựng lối sống lành mạnh và nhận biết sớm các dấu hiệu bất thường là những giải pháp quan trọng giúp giảm nguy cơ sinh non, bảo vệ sức khỏe cho cả mẹ và bé.

Ngày cập nhật: 30/08/2026

Đặt lịch khám nhanh qua Careviona

Thay vì tự gọi điện chờ tổng đài, bạn có thể đặt lịch khám qua Careviona theo 3 bước đơn giản:

• Bước 1: Gọi hoặc nhắn Zalo tới hotline Careviona 0993.098.769
• Bước 2: Careviona xác nhận lịch khám trong 30 giây, chọn chuyên khoa và khung giờ phù hợp
• Bước 3: Đến đúng giờ hẹn, được ưu tiên tiếp đón, không phải xếp hàng chờ lấy số

Xem thêm hướng dẫn đặt lịch khám online hoặc giới thiệu về Careviona.

Bài viết liên quan

• Tổng hợp các gói thai sản tại các bệnh viện Hà Nội
• Thai sản trọn gói tại DoLife
• Thai sản trọn gói tại Phương Đông
• Gói thai sản 12 tuần tại Phenikaa

Bác sĩ thẩm định bài viết

ThS BSCKII Lưu Quốc Khải

Phó Giám đốc chuyên môn – Trưởng khoa Phụ sản, Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Bắc Hà. Gần 30 năm kinh nghiệm Sản phụ khoa, từng là Trưởng khoa Đẻ A2, Bệnh viện Phụ sản Hà Nội.