Mưa lũ không chỉ gây thiệt hại về người và tài sản mà còn tạo điều kiện thuận lợi cho nhiều loại mầm bệnh phát triển. Khi nước lũ dâng cao, nguồn nước sinh hoạt bị ô nhiễm, rác thải tồn đọng và môi trường sống ẩm thấp khiến nguy cơ mắc các bệnh truyền nhiễm tăng lên rõ rệt.

Dưới đây là 4 nhóm bệnh phổ biến trong mùa mưa lũ, cùng nguyên nhân, triệu chứng và cách phòng tránh giúp bạn chủ động bảo vệ sức khỏe cho cả gia đình.

Nguyên nhân gia tăng bệnh tật trong mùa mưa lũ

Mưa lũ gây ra nhiều xáo trộn lớn về môi trường và sinh hoạt, tạo điều kiện cho mầm bệnh sinh sôi:

• Ô nhiễm nguồn nước: nước lũ cuốn trôi chất thải, xác động vật, bùn đất và hóa chất vào nguồn nước sinh hoạt.
• Môi trường ẩm ướt, nhiều vũng nước đọng: đây là điều kiện lý tưởng để muỗi, ruồi và các côn trùng truyền bệnh phát triển.
• Thực phẩm dễ bị ôi thiu, nhiễm khuẩn: lũ lụt khiến thực phẩm bị ngâm nước, dập nát, mất vệ sinh.
• Điều kiện vệ sinh cá nhân bị hạn chế: người dân phải sống trong không gian chật chội, thiếu nước sạch, khó giữ gìn vệ sinh.
• Sức đề kháng suy giảm: cơ thể mệt mỏi, nhiễm lạnh và thời tiết thay đổi thất thường làm giảm khả năng chống lại bệnh tật.

Triệu chứng nhận biết điển hình

1. Sốt xuất huyết

Nguyên nhân: bệnh do virus Dengue gây ra, lây truyền qua vết đốt của muỗi vằn. Sau mưa lũ, các dụng cụ chứa nước và vũng nước đọng quanh nhà trở thành nơi muỗi sinh sản lý tưởng.

Triệu chứng điển hình: sốt cao đột ngột 39–40 độ C, đau đầu dữ dội, đau sau hốc mắt, đau mỏi cơ khớp, buồn nôn, phát ban. Ở giai đoạn nguy hiểm có thể xuất hiện chảy máu chân răng, chảy máu mũi, nôn ra máu, đau bụng nhiều, mệt lả hoặc tiểu ít.

2. Các bệnh ngoài da

Nguyên nhân: do tiếp xúc trực tiếp với nước bẩn, bùn đất nhiễm nấm, vi khuẩn hoặc ký sinh trùng, dẫn đến các bệnh như ghẻ, nấm kẽ chân, viêm nang lông, viêm da tiếp xúc.

Triệu chứng điển hình: ngứa ngáy, nổi mẩn đỏ, mụn nước, nứt kẽ tay chân, da phồng rộp, chảy dịch, lở loét. Bệnh ghẻ thường gây ngứa dữ dội về đêm và để lại các đường hầm nhỏ trên da.

3. Tiêu chảy cấp và bệnh đường tiêu hóa

Nguyên nhân: do sử dụng nguồn nước và thực phẩm bị ô nhiễm bởi vi khuẩn, virus hoặc ký sinh trùng. Các bệnh như tả, lỵ, thương hàn có thể bùng phát khi điều kiện vệ sinh không được bảo đảm.

Triệu chứng điển hình: đi ngoài phân lỏng nhiều lần trong ngày, đau bụng, buồn nôn, nôn, có thể kèm sốt. Nếu không được bù nước đầy đủ, người bệnh nhanh chóng mất nước với biểu hiện khô môi, mắt trũng, tiểu ít, mệt lả — đặc biệt nguy hiểm với trẻ em và người cao tuổi.

4. Đau mắt đỏ

Nguyên nhân: bệnh thường do virus hoặc vi khuẩn gây viêm kết mạc, dễ lây lan ở nơi đông người khi điều kiện vệ sinh và nguồn nước không được bảo đảm.

Triệu chứng điển hình: đỏ một hoặc cả hai mắt, cảm giác cộm rát, chảy nước mắt, nhiều ghèn, sưng mi mắt, nhạy cảm với ánh sáng, có thể nhìn mờ. Bệnh lây qua tay, khăn mặt, chậu rửa và các đồ dùng cá nhân khác.

Đối tượng dễ mắc bệnh

• Trẻ em dưới 5 tuổi: hệ miễn dịch chưa hoàn thiện, dễ mất nước khi mắc tiêu chảy hoặc sốt xuất huyết.
• Người cao tuổi và người có bệnh nền: người mắc bệnh tim mạch, đái tháo đường, tăng huyết áp có nguy cơ biến chứng nặng khi nhiễm bệnh.
• Người thường xuyên tiếp xúc với nước lũ, bùn đất: lực lượng cứu hộ, người tham gia dọn dẹp vệ sinh sau lũ rất dễ mắc bệnh ngoài da và các bệnh nhiễm khuẩn.
• Phụ nữ mang thai: sức đề kháng thay đổi, nguy cơ mất nước và nhiễm trùng cao hơn so với người bình thường.
• Người sống trong vùng ngập lụt, kém vệ sinh: thiếu nước sạch, nhà ở ẩm thấp, chen chúc làm tăng nguy cơ lây lan bệnh truyền nhiễm.

Cách chẩn đoán và điều trị đúng cách

Khi nghi ngờ mắc bệnh, người dân nên đến cơ sở y tế gần nhất để được thăm khám, xét nghiệm và điều trị kịp thời, không tự ý dùng thuốc khi chưa có chỉ định của bác sĩ.

• Sốt xuất huyết: bác sĩ chỉ định xét nghiệm máu, test nhanh kháng nguyên Dengue. Điều trị chủ yếu là hạ sốt bằng paracetamol, bù nước điện giải, truyền dịch và theo dõi sát các dấu hiệu nguy hiểm. Người bệnh cần tránh dùng aspirin hoặc ibuprofen vì có thể gây xuất huyết nặng hơn.
• Bệnh ngoài da: tùy theo tổn thương, bác sĩ có thể soi tươi hoặc làm xét nghiệm da liễu. Điều trị gồm thuốc bôi kháng nấm, kháng sinh, thuốc chống viêm hoặc kem trị ghẻ. Việc giữ vùng da tổn thương khô thoáng, sạch sẽ đóng vai trò rất quan trọng.
• Tiêu chảy cấp: cần bù nước và điện giải bằng dung dịch oresol ngay sau mỗi lần đi ngoài. Bác sĩ có thể chỉ định xét nghiệm phân để xác định vi khuẩn hoặc ký sinh trùng gây bệnh, sau đó mới điều trị bằng kháng sinh đặc hiệu nếu cần. Không tự ý dùng thuốc cầm tiêu chảy.
• Đau mắt đỏ: bác sĩ khám bằng đèn khe để đánh giá tổn thương kết mạc. Điều trị thường gồm nước mắt nhân tạo, thuốc kháng sinh hoặc kháng virus tùy nguyên nhân. Người bệnh tuyệt đối không dùng chung thuốc nhỏ mắt, không đắp lá hoặc xông hơi vào mắt.

Lưu ý: nếu có sốt cao liên tục, tiêu chảy nhiều lần, nôn nhiều, khó thở, phát ban lan rộng, đau mắt dữ dội hoặc bất kỳ dấu hiệu nào trở nặng, cần đến bệnh viện ngay để được cấp cứu kịp thời.

Cách phòng ngừa hiệu quả

• Ăn chín, uống chín, lựa chọn thực phẩm an toàn; không sử dụng thực phẩm đã bị ngâm nước lũ hoặc có dấu hiệu ôi thiu.
• Rửa tay bằng xà phòng trước khi chế biến thức ăn, trước khi ăn và sau khi đi vệ sinh.
• Bảo đảm nguồn nước sạch; sau lũ cần thau rửa bể chứa, giếng nước và khử khuẩn nước theo hướng dẫn của ngành y tế.
• Vệ sinh môi trường theo nguyên tắc “nước rút đến đâu, vệ sinh đến đó”; thu gom rác thải và xử lý xác động vật đúng cách.
• Sử dụng găng tay, ủng, quần áo bảo hộ khi dọn dẹp vùng ngập lụt, tránh tiếp xúc trực tiếp với nước bẩn và bùn đất.
• Phòng chống muỗi đốt bằng cách ngủ màn, loại bỏ vật chứa nước đọng, thả cá hoặc dùng hóa chất diệt lăng quăng theo hướng dẫn.
• Giữ vệ sinh mắt và tay; không dùng chung khăn mặt, chậu rửa, gối hoặc đồ dùng cá nhân khi trong gia đình có người bị đau mắt đỏ.

Chế độ dinh dưỡng và sinh hoạt khoa học

• Tăng cường rau xanh, hoa quả tươi giàu vitamin C để nâng cao sức đề kháng.
• Bổ sung đạm, kẽm và vitamin A từ thịt nạc, trứng, cá, gan, đu đủ chín, cà rốt giúp hệ miễn dịch khỏe mạnh hơn.
• Uống nước đun sôi để nguội, không uống nước lã, nước đá từ nguồn không rõ nguồn gốc.
• Trẻ em và người bị tiêu chảy cần ăn thức ăn lỏng, dễ tiêu như cháo, súp, và bù nước oresol đầy đủ.
• Giữ vệ sinh thân thể, lau khô người sau khi tiếp xúc với nước, đặc biệt là kẽ ngón chân, ngón tay.
• Ngủ đủ giấc, giữ ấm cơ thể và nghỉ ngơi hợp lý để cơ thể nhanh phục hồi sau những ngày mưa lũ căng thẳng.

Nhìn chung, mưa lũ tạo điều kiện cho nhiều bệnh truyền nhiễm phát sinh và lây lan nhanh. Bên cạnh việc khắc phục hậu quả thiên tai, mỗi gia đình cần chú trọng vệ sinh cá nhân, an toàn thực phẩm, nguồn nước và môi trường sống. Khi có dấu hiệu bất thường, hãy đến cơ sở y tế để được thăm khám và điều trị kịp thời, không tự ý chữa bệnh tại nhà kéo dài.

Câu hỏi thường gặp

Sau khi nước lũ rút, nên chờ bao lâu mới dọn dẹp và sử dụng lại nguồn nước sinh hoạt?

Không nên vội sử dụng ngay nguồn nước cũ sau khi lũ rút. Cần thau rửa sạch bể chứa, giếng nước, khử khuẩn theo hướng dẫn của ngành y tế địa phương và kiểm tra nước trong trước khi dùng cho ăn uống. Trong thời gian chờ xử lý, nên ưu tiên nước đóng chai hoặc nước đã được đun sôi kỹ.

Trẻ nhỏ bị tiêu chảy trong mùa mưa lũ, khi nào cần đưa đến bệnh viện ngay?

Nếu trẻ đi ngoài liên tục kèm nôn nhiều, sốt cao, mệt lả, môi khô, mắt trũng, tiểu ít hoặc không tiểu trong nhiều giờ, đây là dấu hiệu mất nước nặng, cần đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay, không nên chỉ bù oresol tại nhà và chờ đợi.

Làm sao để phân biệt vết muỗi đốt thông thường với dấu hiệu sớm của sốt xuất huyết?

Vết muỗi đốt thông thường chỉ gây ngứa, sưng nhẹ tại chỗ và tự hết sau vài ngày. Trong khi đó, sốt xuất huyết thường khởi phát bằng sốt cao đột ngột kèm đau đầu, đau sau hốc mắt, đau mỏi cơ khớp và có thể xuất hiện chấm xuất huyết dưới da. Nếu sống trong vùng có mưa lũ hoặc dịch sốt xuất huyết mà xuất hiện sốt cao, nên đến cơ sở y tế để được xét nghiệm sớm thay vì tự theo dõi tại nhà.

Khi nào nên đặt lịch khám?

Nếu bạn hoặc người thân xuất hiện các dấu hiệu bất thường sau mưa lũ như sốt cao, tiêu chảy kéo dài, tổn thương da lan rộng hoặc đau mắt đỏ không thuyên giảm, đừng chần chừ mà hãy đặt lịch khám sớm để được chẩn đoán và điều trị kịp thời. Careviona hỗ trợ đặt lịch khám miễn phí, giúp bạn và gia đình lựa chọn cơ sở y tế phù hợp. Liên hệ hotline 0993.098.769 hoặc đặt lịch trực tuyến tại careviona.com để được hỗ trợ nhanh chóng. Careviona là nền tảng hỗ trợ đặt lịch khám, không thay thế cho chẩn đoán và điều trị trực tiếp từ bác sĩ chuyên khoa.

Bài Viết Liên Quan

• Khám sức khỏe định kỳ bao lâu một lần?
• Cách chọn bác sĩ phù hợp với nhu cầu chăm sóc sức khỏe
• Đặt khám sức khỏe tổng quát Hà Nội
• Đặt khám ngoài giờ Hà Nội