Đường huyết cao kéo dài: Mối liên hệ nguy hiểm với ung thư gan và tụy

Đường huyết cao và nguy cơ ung thư có liên quan như thế nào?

Nhiều người mắc đái tháo đường thường quan tâm đến các biến chứng ở tim mạch, thận, mắt hoặc thần kinh nhưng ít chú ý đến mối liên hệ giữa bệnh chuyển hóa và ung thư.

Các nghiên cứu dịch tễ học cho thấy đái tháo đường type 2 có liên quan với nguy cơ cao hơn của một số loại ung thư. Tuy nhiên, đây là một mối quan hệ phức tạp. Đái tháo đường và ung thư còn chia sẻ nhiều yếu tố nguy cơ chung như tuổi tác, thừa cân – béo phì, ít vận động, chế độ ăn và hút thuốc.

Do đó, không nên hiểu đơn giản rằng “đường huyết cao gây ung thư”. Một người mắc đái tháo đường cũng không có nghĩa là chắc chắn sẽ mắc ung thư.

Vì sao đái tháo đường type 2 có thể liên quan đến nguy cơ ung thư?

Các nhà nghiên cứu đang tiếp tục làm rõ cơ chế của mối liên hệ này. Một số yếu tố được quan tâm gồm:

Những dấu hiệu đường huyết cao và triệu chứng cần chú ý

Đái tháo đường type 2 có thể diễn tiến âm thầm. Khi đường huyết tăng cao, một số người có thể gặp:

• Khát nước nhiều.
• Đi tiểu nhiều, đặc biệt vào ban đêm.
• Mệt mỏi kéo dài.
• Nhìn mờ.
• Vết thương lâu lành hoặc dễ nhiễm trùng.
• Tê, châm chích hoặc giảm cảm giác ở bàn chân.
• Sụt cân ngoài ý muốn trong một số trường hợp.

Những biểu hiện trên không phải dấu hiệu đặc hiệu của ung thư. Tuy nhiên, người bệnh nên đi khám nếu xuất hiện triệu chứng mới, kéo dài hoặc không giải thích được.

Những ai cần đặc biệt lưu ý?

Mức độ nguy cơ của mỗi người khác nhau. Một số tình trạng có thể khiến bác sĩ cân nhắc đánh giá kỹ hơn, bao gồm:

• Đái tháo đường type 2 kèm thừa cân hoặc béo phì.
• Béo bụng và ít vận động.
• Bệnh gan nhiễm mỡ do rối loạn chuyển hóa, đặc biệt khi đã có xơ hóa hoặc xơ gan.
• Nhiễm virus viêm gan B hoặc C mạn tính.
• Uống nhiều rượu.
• Hút thuốc lá.
• Có tiền sử gia đình mắc một số bệnh ung thư.
• Xuất hiện triệu chứng bất thường như sụt cân không chủ ý, vàng da hoặc đau bụng kéo dài.

Người đường huyết cao cần kiểm tra và tầm soát ung thư như thế nào?

Không có một bộ xét nghiệm ung thư chung dành cho tất cả người mắc đái tháo đường. Việc kiểm tra cần dựa trên tuổi, giới tính, tiền sử gia đình, bệnh nền và các yếu tố nguy cơ cụ thể.

Kiểm soát đái tháo đường

Bác sĩ có thể sử dụng các xét nghiệm như:

• Đường huyết lúc đói: đánh giá nồng độ glucose máu tại thời điểm xét nghiệm.
• HbA1c: phản ánh mức đường huyết trung bình trong khoảng 2–3 tháng gần đây.
• Mỡ máu, chức năng thận và các xét nghiệm liên quan: được chỉ định tùy tình trạng người bệnh.

Đánh giá gan ở người có nguy cơ

Người có bệnh gan mạn tính có thể cần xét nghiệm chức năng gan, siêu âm hoặc các phương pháp đánh giá khác. Với những người thuộc nhóm nguy cơ cao ung thư biểu mô tế bào gan, đặc biệt là một số trường hợp xơ gan hoặc viêm gan B mạn tính, bác sĩ sẽ xác định chương trình giám sát phù hợp.

Khi nghi ngờ bệnh lý gan hoặc tụy

Nếu có triệu chứng, bất thường trên xét nghiệm hoặc hình ảnh học, bác sĩ có thể chỉ định thêm:

• Siêu âm.
• CT hoặc MRI.
• Nội soi hoặc siêu âm nội soi trong một số trường hợp.
• Xét nghiệm chuyên sâu khác tùy tình huống.
• Sinh thiết khi cần xác định bản chất tổn thương.

Điều trị khi vừa mắc đái tháo đường vừa mắc ung thư

Nếu một người đồng thời mắc đái tháo đường và ung thư, kế hoạch điều trị cần được cá thể hóa và có thể cần phối hợp giữa bác sĩ ung bướu, nội tiết, dinh dưỡng và các chuyên khoa liên quan.

• Kiểm soát đường huyết: tiếp tục điều trị theo hướng dẫn và điều chỉnh thuốc khi cần.
• Điều trị ung thư: phụ thuộc loại ung thư, giai đoạn bệnh, đặc điểm sinh học của khối u và tình trạng sức khỏe tổng thể.
• Dinh dưỡng: đảm bảo đủ năng lượng và protein nhưng vẫn phù hợp với việc kiểm soát đường huyết.
• Theo dõi trong quá trình điều trị: một số thuốc, tình trạng nhiễm trùng, stress cơ thể hoặc thay đổi chế độ ăn có thể làm đường huyết biến động.

Phương pháp điều trị ung thư có thể bao gồm phẫu thuật, hóa trị, xạ trị, liệu pháp nhắm trúng đích, miễn dịch hoặc các phương pháp khác tùy từng bệnh. Không phải bệnh nhân nào cũng cần tất cả các phương pháp này.

Làm gì để giảm nguy cơ và bảo vệ sức khỏe lâu dài?

1. Kiểm soát đường huyết theo mục tiêu cá nhân

Mục tiêu HbA1c không giống nhau ở tất cả mọi người. Bác sĩ sẽ cân nhắc tuổi, thời gian mắc bệnh, nguy cơ hạ đường huyết, bệnh tim mạch, bệnh thận và các yếu tố khác để xác định mục tiêu phù hợp.

2. Kiểm soát cân nặng và mỡ bụng

Ở người thừa cân hoặc béo phì, giảm cân ở mức phù hợp có thể giúp cải thiện độ nhạy insulin, đường huyết, huyết áp, mỡ máu và tình trạng gan nhiễm mỡ.

3. Duy trì vận động

Người trưởng thành nên hạn chế thời gian ngồi kéo dài và duy trì hoạt động thể chất thường xuyên theo khả năng. Có thể kết hợp:

• Đi bộ nhanh, đạp xe hoặc các hoạt động aerobic phù hợp.
• Các bài tập tăng sức mạnh cơ.
• Tăng vận động trong sinh hoạt hằng ngày.

Nếu có bệnh tim mạch, biến chứng bàn chân, bệnh võng mạc hoặc bệnh lý nền đáng kể, nên trao đổi với bác sĩ trước khi bắt đầu chương trình tập luyện cường độ cao.

4. Ăn uống theo hướng ổn định đường huyết

Người mắc đái tháo đường không nhất thiết phải loại bỏ hoàn toàn carbohydrate. Quan trọng hơn là chất lượng thực phẩm, khẩu phần và tổng năng lượng.

• Ưu tiên: rau, đậu, ngũ cốc nguyên hạt phù hợp, cá, thịt nạc, trứng, các loại hạt và trái cây nguyên quả với khẩu phần phù hợp.
• Hạn chế: nước ngọt, đồ uống nhiều đường, bánh kẹo, thực phẩm siêu chế biến và lượng lớn carbohydrate tinh chế.
• Hạn chế hoặc tránh rượu tùy tình trạng sức khỏe.
• Không hút thuốc.

5. Tham gia các chương trình tầm soát ung thư phù hợp

Người mắc đái tháo đường vẫn nên tham gia các chương trình sàng lọc ung thư được khuyến cáo cho độ tuổi và nhóm nguy cơ của mình, chẳng hạn tầm soát ung thư đại trực tràng, cổ tử cung hoặc vú khi phù hợp.

Riêng với ung thư gan và tụy, việc tầm soát không được thực hiện đại trà cho tất cả người có đường huyết cao. Bác sĩ sẽ xác định có cần giám sát chuyên biệt hay không dựa trên nguy cơ cá nhân.

Câu hỏi thường gặp

Kết luận

Đường huyết cao không đồng nghĩa với ung thư. Tuy nhiên, đái tháo đường type 2, kháng insulin, béo phì và một số rối loạn chuyển hóa có thể liên quan với nguy cơ cao hơn của một số bệnh ung thư.

Thay vì quá lo lắng hoặc tự thực hiện hàng loạt xét nghiệm dấu ấn ung thư, người bệnh nên tập trung vào những biện pháp có giá trị lâu dài: kiểm soát đường huyết, duy trì cân nặng phù hợp, vận động thường xuyên, không hút thuốc, hạn chế rượu và tham gia tầm soát ung thư theo tuổi cũng như nguy cơ cá nhân.

Nếu xuất hiện sụt cân không chủ ý, vàng da, đau bụng kéo dài hoặc đường huyết thay đổi bất thường không rõ nguyên nhân, hãy đến cơ sở y tế để được đánh giá.

Tài liệu tham khảo