Acid uric là sản phẩm chuyển hóa của purin – chất có trong tế bào và nhiều thực phẩm. Khi nồng độ acid uric trong máu vượt ngưỡng bình thường, tình trạng tăng acid uric máu xảy ra. Điều này không chỉ làm tăng nguy cơ hình thành tinh thể urat gây viêm khớp cấp (bệnh gút) mà còn liên quan đến sỏi thận và các rối loạn chuyển hóa khác. Việc nhận biết sớm và kiểm soát tốt nồng độ acid uric là chìa khóa để bảo vệ sức khỏe lâu dài.

Nguyên nhân gây tăng acid uric máu

Có hai cơ chế chính dẫn đến tăng acid uric máu:

• Sản xuất quá nhiều: cơ thể tạo ra lượng acid uric lớn hơn khả năng đào thải. Nguyên nhân thường do chế độ ăn giàu purin (thịt đỏ, nội tạng, hải sản), uống nhiều rượu bia, hoặc do các bệnh lý như bệnh vảy nến, bệnh lý tăng sinh tế bào, hóa trị liệu ung thư.
• Đào thải kém: thận không thải đủ acid uric ra ngoài. Tình trạng này gặp ở người suy thận mạn, mất nước, sử dụng một số thuốc (lợi tiểu thiazid, aspirin liều thấp), hoặc do yếu tố di truyền.

Triệu chứng nhận biết điển hình

Nhiều người tăng acid uric máu không có triệu chứng rõ rệt. Tuy nhiên, khi nồng độ acid uric quá cao, các tinh thể urat bắt đầu lắng đọng, gây ra:

• Cơn gút cấp: đau đột ngột, dữ dội ở một khớp (thường là ngón chân cái), kèm sưng, nóng, đỏ. Cơn đau thường xuất hiện về đêm và kéo dài vài ngày.
• Sỏi tiết niệu: đau vùng thắt lưng, tiểu buốt, tiểu máu. Sỏi uric không thấy trên X-quang thường, cần siêu âm hoặc CT để phát hiện.
• Biến chứng lâu dài: gút mạn tính gây hủy hoại khớp, biến dạng; bệnh thận mạn do lắng đọng urat ở ống thận.

Đối tượng dễ mắc bệnh

Bất kỳ ai cũng có thể bị tăng acid uric máu, nhưng nhóm sau có nguy cơ cao hơn:

• Người thừa cân, béo phì.
• Người mắc bệnh tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn mỡ máu, hội chứng chuyển hóa.
• Người bệnh thận mạn, suy thận.
• Người có chế độ ăn nhiều purin, thường xuyên uống rượu bia.
• Người đang dùng thuốc lợi tiểu, aspirin liều thấp, thuốc ức chế miễn dịch.
• Người có tiền sử gia đình mắc bệnh gút.

Cách chẩn đoán và phương pháp điều trị y khoa

Chẩn đoán

Bác sĩ sẽ dựa vào triệu chứng lâm sàng và xét nghiệm để chẩn đoán:

• Xét nghiệm máu: đo nồng độ acid uric (bình thường nam < 7 mg/dL, nữ < 6 mg/dL).
• Xét nghiệm nước tiểu 24h: đánh giá khả năng đào thải acid uric của thận.
• Chọc hút dịch khớp: tìm tinh thể urat dưới kính hiển vi (tiêu chuẩn vàng chẩn đoán gút).
• Chẩn đoán hình ảnh: siêu âm, CT hoặc X-quang để phát hiện sỏi thận hoặc tổn thương khớp.

Điều trị

Không phải ai có acid uric cao cũng cần dùng thuốc. Quyết định điều trị dựa trên nguy cơ gút, sỏi thận và bệnh lý kèm theo:

• Thuốc hạ acid uric: allopurinol, febuxostat (ức chế sản xuất), probenecid (tăng đào thải). Chỉ định khi có cơn gút tái phát, sỏi thận, hoặc acid uric rất cao kèm bệnh lý.
• Thuốc điều trị cơn gút cấp: colchicin, NSAID (ibuprofen, naproxen), corticosteroid.
• Điều chỉnh lối sống: là phần quan trọng không thể thiếu, hỗ trợ giảm acid uric và ngăn ngừa tái phát.

Cách phòng ngừa hiệu quả và chế độ dinh dưỡng, sinh hoạt khoa học

Chế độ ăn uống

• Hạn chế thực phẩm giàu purin: nội tạng động vật (gan, thận, tim), cá cơm, cá mòi, cá trích, hải sản có vỏ, thịt đỏ, trứng cá.
• Kiểm soát khẩu phần: không cần kiêng hoàn toàn thịt, cá, nhưng nên ăn lượng vừa phải (khoảng 100-150g/ngày). Ưu tiên cách chế biến luộc, hấp, hạn chế chiên xào.
• Tăng cường thực phẩm lành mạnh: rau xanh, trái cây tươi (cherry, dâu tây, cam, bưởi), sữa ít béo, trứng, đậu phụ, các loại đậu, ngũ cốc nguyên hạt.
• Tránh đồ uống có đường: nước ngọt, nước tăng lực chứa fructose làm tăng acid uric.
• Uống đủ nước: khoảng 2-3 lít mỗi ngày (nếu không có chống chỉ định) giúp thận đào thải acid uric hiệu quả hơn. Người bệnh thận, suy tim cần tuân theo chỉ định của bác sĩ.

Lối sống

• Duy trì cân nặng hợp lý: giảm cân từ từ (0,5-1 kg/tuần) nếu thừa cân. Tránh giảm cân quá nhanh vì có thể làm tăng acid uric tạm thời.
• Tập thể dục đều đặn: ít nhất 150 phút vận động cường độ vừa mỗi tuần (đi bộ nhanh, bơi lội, đạp xe).
• Hạn chế rượu bia: đặc biệt là bia và rượu mạnh. Rượu vang đỏ có thể ít ảnh hưởng hơn nhưng vẫn nên hạn chế.
• Không tự ý dùng thuốc: tuân thủ đơn thuốc của bác sĩ, tái khám định kỳ để theo dõi nồng độ acid uric và chức năng thận.

Kiểm soát acid uric máu không chỉ giúp ngăn ngừa cơn gút cấp mà còn bảo vệ thận và hệ tim mạch. Một chế độ ăn uống lành mạnh, lối sống tích cực cùng với sự theo dõi y tế thường xuyên là chìa khóa để sống khỏe mỗi ngày.

Khi nào nên đặt lịch khám?

Nếu bạn từng có cơn đau khớp đột ngột, dữ dội (đặc biệt ở ngón chân cái), hoặc thuộc nhóm nguy cơ cao (thừa cân, tăng huyết áp, đái tháo đường, tiền sử gia đình mắc gút), nên chủ động xét nghiệm acid uric máu để kiểm soát sớm. Careviona hỗ trợ đặt lịch khám miễn phí, giúp bạn lựa chọn cơ sở y tế phù hợp. Liên hệ hotline 0993.098.769 hoặc đặt lịch trực tuyến tại careviona.com để được hỗ trợ nhanh chóng. Careviona là nền tảng hỗ trợ đặt lịch khám, không thay thế cho chẩn đoán và điều trị trực tiếp từ bác sĩ chuyên khoa.

Bài Viết Liên Quan

• Khám sức khỏe định kỳ bao lâu một lần?
• Cách chọn bác sĩ phù hợp với nhu cầu chăm sóc sức khỏe
• Đặt khám sức khỏe tổng quát Hà Nội
• Đặt khám ngoài giờ Hà Nội