Phân biệt viêm da cơ địa với các bệnh da khác: Nguyên nhân, triệu chứng và cách điều trị

Viêm da cơ địa (atopic dermatitis, atopic eczema) là bệnh viêm da mạn tính thường gây ngứa, khô da và các đợt tổn thương tái phát. Bệnh có thể xuất hiện ở mọi lứa tuổi nhưng thường bắt đầu từ trẻ nhỏ. Viêm da cơ địa không lây từ người này sang người khác.

Biểu hiện của bệnh đôi khi giống viêm da tiếp xúc, viêm da tiết bã, nấm da, vảy nến hoặc một số bệnh da khác. Vì vậy, nếu tổn thương kéo dài hoặc điều trị không cải thiện, người bệnh nên được bác sĩ Da liễu thăm khám thay vì tự chẩn đoán dựa trên hình ảnh.

Viêm da cơ địa là gì?

Viêm da cơ địa là một bệnh viêm da có diễn biến mạn tính hoặc tái phát. Các đặc điểm thường gặp gồm ngứa, da khô và tổn thương dạng chàm. Khi bệnh kéo dài, việc gãi lặp đi lặp lại có thể khiến vùng da trở nên dày và nổi rõ các đường vân, còn gọi là lichen hóa.

Bệnh thường có những khoảng thời gian tương đối ổn định xen kẽ các đợt bùng phát. Vị trí và hình thái tổn thương cũng có thể thay đổi theo tuổi.

Nguyên nhân viêm da cơ địa do đâu?

Không có một nguyên nhân duy nhất gây viêm da cơ địa. Bệnh liên quan đến sự tương tác phức tạp giữa yếu tố di truyền, hệ miễn dịch, hàng rào bảo vệ da và môi trường.

Người có tiền sử cá nhân hoặc gia đình mắc các bệnh thuộc nhóm cơ địa dị ứng như viêm da cơ địa, hen hoặc viêm mũi dị ứng có thể có nguy cơ cao hơn.

Ở người mắc bệnh, hàng rào bảo vệ da có thể hoạt động kém hiệu quả, làm da dễ mất nước và nhạy cảm hơn với các yếu tố kích thích từ môi trường.

Những yếu tố có thể làm bệnh bùng phát

Yếu tố làm nặng bệnh không giống nhau ở tất cả mọi người. Một số tác nhân thường gặp có thể bao gồm:

• Xà phòng, chất tẩy rửa hoặc sản phẩm chăm sóc da gây kích ứng.
• Một số loại vải hoặc quần áo gây cọ xát.
• Thời tiết, nhiệt độ và tình trạng da quá khô.
• Nóng và đổ nhiều mồ hôi.
• Nhiễm trùng da.
• Căng thẳng ở một số người.
• Một số dị nguyên hoặc chất kích thích ở người nhạy cảm.

Không phải người bệnh nào cũng có cùng trigger. Vì vậy không cần cố gắng loại bỏ hàng loạt thực phẩm hoặc yếu tố môi trường khi chưa xác định được mối liên hệ.

Dấu hiệu viêm da cơ địa thường gặp

Ngứa là một trong những đặc điểm nổi bật nhất. Người bệnh cũng có thể xuất hiện:

• Da khô và thô ráp.
• Mảng da viêm hoặc thay đổi màu sắc.
• Bong vảy, nứt hoặc đóng vảy.
• Tổn thương rỉ dịch trong đợt viêm cấp.
• Da dày lên do gãi kéo dài.
• Rối loạn giấc ngủ khi ngứa nhiều về đêm.

Viêm da cơ địa ở trẻ nhỏ

Ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ, tổn thương thường có thể xuất hiện ở mặt và những vùng da khác tùy tuổi. Trẻ có thể quấy khóc, khó ngủ và liên tục cọ hoặc gãi vùng da bị ngứa.

Gãi nhiều làm tổn thương hàng rào da và có thể làm tăng nguy cơ nhiễm trùng.

Viêm da cơ địa ở người lớn

Ở người lớn, bệnh có thể ảnh hưởng đến bàn tay, cổ, vùng nếp gấp và nhiều vị trí khác. Da bị viêm kéo dài có thể trở nên dày, khô, thô ráp hoặc thay đổi sắc tố.

Vị trí tổn thương không phải lúc nào cũng điển hình. Bác sĩ cần xem toàn bộ biểu hiện và tiền sử để chẩn đoán.

Viêm da cơ địa có lây không?

Không. Viêm da cơ địa không phải bệnh truyền nhiễm và không lây khi tiếp xúc với người bệnh.

Tuy nhiên, vùng da đang bị viêm có thể xuất hiện nhiễm trùng thứ phát. Đây là biến chứng của tổn thương da chứ không có nghĩa bản thân viêm da cơ địa là bệnh lây nhiễm.

Viêm da cơ địa dễ nhầm với bệnh gì?

Chẩn đoán viêm da cơ địa chủ yếu dựa vào tiền sử và thăm khám lâm sàng. Phần lớn trường hợp không cần thực hiện xét nghiệm đặc hiệu. Khi biểu hiện không điển hình, bác sĩ có thể cần loại trừ những bệnh khác.

Viêm da tiếp xúc

Viêm da tiếp xúc có thể xuất hiện sau khi da tiếp xúc với chất kích ứng hoặc chất gây dị ứng. Việc xác định vị trí tiếp xúc, diễn biến tổn thương và tiền sử sử dụng sản phẩm trên da có thể giúp bác sĩ phân biệt.

Viêm da tiết bã

Thường ảnh hưởng đến những vùng có nhiều tuyến bã như da đầu, vùng chân mày, cạnh mũi hoặc sau tai. Tổn thương có thể có vảy và tái phát.

Nấm da

Một số dạng nấm da có thể gây mảng đỏ, ngứa và bong vảy nên dễ bị nhầm với eczema. Khi nghi ngờ nhiễm nấm, bác sĩ có thể chỉ định xét nghiệm phù hợp thay vì điều trị thử kéo dài bằng thuốc bôi.

Vảy nến

Vảy nến có thể gây những mảng da viêm có ranh giới tương đối rõ và bong vảy. Một số trường hợp có hình thái không điển hình nên cần bác sĩ Da liễu đánh giá.

Viêm da cơ địa điều trị như thế nào?

Hiện chưa có phương pháp có thể bảo đảm chữa khỏi hoàn toàn viêm da cơ địa. Mục tiêu điều trị là kiểm soát viêm và ngứa, phục hồi hàng rào bảo vệ da, giảm các đợt bùng phát và cải thiện chất lượng cuộc sống.

Dưỡng ẩm

Dưỡng ẩm là một phần quan trọng trong chăm sóc viêm da cơ địa. Sản phẩm dưỡng ẩm giúp hạn chế mất nước và hỗ trợ hàng rào bảo vệ da.

Người bệnh thường cần tiếp tục dưỡng ẩm ngay cả khi tổn thương đã cải thiện. Có thể ưu tiên sản phẩm không hương liệu và phù hợp với da nhạy cảm.

Corticosteroid bôi

Corticosteroid bôi là một trong những phương pháp điều trị quan trọng cho các đợt viêm da cơ địa. Loại thuốc, độ mạnh, lượng sử dụng và thời gian điều trị phụ thuộc vào vị trí tổn thương, mức độ bệnh và độ tuổi.

Không nên tự sử dụng kéo dài hoặc dùng thuốc mạnh trên mặt, quanh mắt và các vùng da mỏng nếu chưa được hướng dẫn.

Các thuốc bôi khác

Tùy trường hợp, bác sĩ có thể cân nhắc những nhóm thuốc bôi không steroid như thuốc ức chế calcineurin hoặc các thuốc điều trị tại chỗ khác.

Điều trị bệnh mức độ vừa đến nặng

Nếu bệnh lan rộng, tái phát thường xuyên hoặc không đáp ứng đầy đủ với điều trị tại chỗ, bác sĩ Da liễu có thể cân nhắc quang trị liệu hoặc các thuốc điều trị toàn thân. Hiện có nhiều lựa chọn bao gồm một số thuốc sinh học và thuốc tác động lên các đường dẫn truyền miễn dịch.

Việc lựa chọn cần dựa trên tuổi, mức độ bệnh, bệnh đi kèm, điều trị trước đó và hồ sơ an toàn của từng thuốc.

Thuốc kháng histamine có chữa ngứa do viêm da cơ địa không?

Kháng histamine không phải phương pháp điều trị nền cho tình trạng viêm của viêm da cơ địa. Một số thuốc có tác dụng an thần đôi khi được bác sĩ cân nhắc trong những tình huống cụ thể khi ngứa ảnh hưởng nghiêm trọng đến giấc ngủ, nhưng không nên tự dùng thường xuyên chỉ để điều trị eczema.

Muốn giảm ngứa lâu dài cần kiểm soát tình trạng viêm, chăm sóc hàng rào da và xử lý các yếu tố làm bệnh bùng phát.

Viêm da cơ địa có cần kiêng thực phẩm không?

Không nên tự áp dụng chế độ kiêng khem rộng rãi chỉ vì mắc viêm da cơ địa. Mối liên hệ giữa dị ứng thực phẩm và viêm da cơ địa khá phức tạp, đặc biệt ở trẻ nhỏ.

Nếu một thực phẩm liên tục gây phản ứng rõ ràng sau khi ăn hoặc trẻ có viêm da mức độ vừa–nặng kéo dài dù đã được chăm sóc và điều trị phù hợp, bác sĩ có thể cân nhắc đánh giá dị ứng trong những trường hợp thích hợp.

Không nên tự loại bỏ sữa, trứng, hải sản hoặc nhiều nhóm thực phẩm trong thời gian dài, đặc biệt ở trẻ em, vì chế độ ăn hạn chế không phù hợp có thể ảnh hưởng đến dinh dưỡng.

Cách chăm sóc da giúp hạn chế đợt bùng phát

• Dưỡng ẩm đều đặn, kể cả khi da đang tương đối ổn định.
• Tắm bằng nước ấm thay vì nước quá nóng.
• Tránh tắm quá lâu nếu khiến da khô hơn.
• Ưu tiên sản phẩm làm sạch dịu nhẹ và hạn chế sản phẩm có hương liệu nếu chúng gây kích ứng.
• Hạn chế gãi; giữ móng tay ngắn để giảm tổn thương da.
• Ưu tiên quần áo mềm, thoáng và tránh loại vải đã xác định gây kích ứng.
• Nhận biết trigger thực tế của bản thân thay vì kiêng tránh quá mức.
• Dùng thuốc đúng cách theo kế hoạch điều trị của bác sĩ.

Khi nào viêm da cơ địa cần đi khám?

Nên đi khám Da liễu khi tổn thương kéo dài, tái phát nhiều, ảnh hưởng đáng kể đến giấc ngủ hoặc sinh hoạt, không cải thiện với chăm sóc thông thường hoặc chưa chắc chắn đó có phải viêm da cơ địa hay không.

Cần được đánh giá sớm nếu vùng da:

• Đột ngột nặng lên hoặc lan nhanh.
• Đau, nóng hoặc sưng.
• Rỉ dịch, đóng vảy nhiều hoặc xuất hiện mủ.
• Xuất hiện nhiều mụn nước bất thường.
• Kèm sốt hoặc người bệnh cảm thấy mệt, không khỏe.

Những biểu hiện này có thể liên quan đến nhiễm trùng hoặc một biến chứng cần điều trị sớm.

Bạn cũng có thể tham khảo danh sách bác sĩ hoặc tra cứu cơ sở y tế trên CareViona.

Nội dung trên nhằm cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán hoặc phác đồ điều trị của bác sĩ. Tổn thương da có nhiều nguyên nhân khác nhau; không nên tự sử dụng thuốc kê đơn chỉ dựa trên hình ảnh hoặc nội dung trực tuyến.