Chảy nước mắt sống kéo dài: Cảnh báo bệnh lý về mắt và cách điều trị hiệu quả

Chảy nước mắt sống là tình trạng mắt chảy nước mắt nhiều hoặc nước mắt thường xuyên tràn ra ngoài dù không khóc. Hiện tượng này có thể xảy ra khi mắt sản xuất quá nhiều nước mắt hoặc khi hệ thống dẫn lưu nước mắt hoạt động không bình thường.

Chảy nước mắt khi gặp gió, khói bụi hoặc kích thích thường không đáng lo. Tuy nhiên, nếu mắt liên tục chảy nước, chỉ xảy ra ở một bên, ảnh hưởng sinh hoạt hoặc đi kèm đau mắt, đỏ mắt hay thay đổi thị lực, người bệnh nên được khám chuyên khoa Mắt để xác định nguyên nhân.

Chảy nước mắt sống là gì?

Nước mắt được tạo ra để giữ ẩm và bảo vệ bề mặt mắt. Sau khi trải đều trên bề mặt nhãn cầu, phần nước mắt dư thừa được dẫn qua các điểm lệ nhỏ ở góc trong mi mắt, đi qua hệ thống lệ và cuối cùng thoát xuống mũi.

Khi sự cân bằng giữa lượng nước mắt được tạo ra và khả năng dẫn lưu bị phá vỡ, nước mắt có thể tích tụ rồi tràn qua bờ mi. Trong y khoa, tình trạng chảy nước mắt quá mức này thường được gọi là epiphora.

Nguyên nhân chảy nước mắt sống thường gặp

1. Tắc hoặc hẹp đường lệ

Đây là một nguyên nhân quan trọng của chảy nước mắt kéo dài. Khi một vị trí trong hệ thống dẫn lưu bị hẹp hoặc tắc, nước mắt không thể thoát xuống mũi bình thường và có thể tràn ra ngoài.

Ở người lớn, tắc đường lệ có thể liên quan đến thay đổi theo tuổi, viêm, chấn thương, phẫu thuật vùng mắt – mũi hoặc một số nguyên nhân khác.

Ở trẻ nhỏ, chảy nước mắt có thể liên quan đến hệ thống lệ – mũi chưa mở hoàn toàn sau sinh. Phần lớn trường hợp tắc lệ đạo bẩm sinh có thể cải thiện tự nhiên trong năm đầu đời.

2. Khô mắt

Nghe có vẻ mâu thuẫn nhưng khô mắt có thể khiến mắt chảy nhiều nước hơn.

Khi bề mặt mắt bị khô hoặc kích thích, cơ thể có thể phản ứng bằng cách tăng tiết nước mắt. Vì vậy, người bị khô mắt có thể vừa cảm thấy cộm, rát, khó chịu hoặc nhìn mờ thoáng qua, vừa chảy nhiều nước mắt.

Khô mắt dễ gặp hơn ở người sử dụng màn hình trong thời gian dài, đeo kính áp tròng, ở trong môi trường điều hòa hoặc không khí khô và ở người lớn tuổi.

3. Dị ứng hoặc viêm kết mạc

Dị ứng mắt có thể gây ngứa, đỏ và chảy nước mắt. Viêm kết mạc do các nguyên nhân khác nhau cũng có thể làm tăng tiết nước mắt và gây dịch tiết bất thường.

Không phải mọi trường hợp viêm kết mạc đều do vi khuẩn, vì vậy không nên tự mua thuốc nhỏ mắt kháng sinh khi chưa xác định nguyên nhân.

4. Dị vật hoặc tổn thương bề mặt mắt

Lông mi, bụi, cát hoặc dị vật lọt vào mắt có thể kích thích giác mạc và gây chảy nước mắt nhiều.

Người bệnh có thể đồng thời cảm thấy cộm, đau hoặc khó mở mắt. Không nên dụi mắt mạnh vì dị vật có thể làm xước giác mạc.

5. Bất thường mi mắt

Mi mắt đóng vai trò như một “máy bơm” giúp đưa nước mắt vào hệ thống dẫn lưu. Khi cấu trúc hoặc vị trí mi mắt bất thường, quá trình này có thể hoạt động kém hiệu quả.

Một số tình trạng như lật mi ra ngoài (ectropion) hoặc quặm mi/lật mi vào trong (entropion) có thể gây chảy nước mắt, kích ứng hoặc khiến lông mi cọ vào bề mặt mắt.

6. Viêm bờ mi

Viêm bờ mi có thể làm bề mặt mắt bị kích thích và ảnh hưởng đến chất lượng phim nước mắt. Người bệnh có thể gặp cảm giác cộm, rát, đóng vảy ở chân lông mi, khô mắt hoặc chảy nước mắt.

7. Gió, khói và môi trường khô

Gió lạnh, khói thuốc, bụi và không khí khô có thể kích thích mắt và gây tăng tiết nước mắt phản xạ. Đây là lý do một số người chỉ bị chảy nước mắt nhiều khi ra ngoài trời.

Chảy nước mắt sống ở trẻ nhỏ có đáng lo không?

Chảy nước mắt ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ khá thường gặp. Một nguyên nhân phổ biến là đường lệ – mũi chưa mở hoàn toàn.

Trong nhiều trường hợp, tình trạng này tự cải thiện khi hệ thống dẫn lệ phát triển. Một số cơ sở chuyên khoa hướng dẫn cha mẹ massage vùng túi lệ trong thời gian theo dõi, nhưng kỹ thuật nên được nhân viên y tế hướng dẫn đúng cách.

Nếu tình trạng kéo dài, trẻ thường xuyên có dịch nhầy, sưng đỏ vùng góc trong mắt hoặc nhiễm trùng tái diễn, bác sĩ có thể cân nhắc các phương pháp can thiệp phù hợp.

Khi nào chảy nước mắt cần đi khám?

Nếu chảy nước mắt chỉ xuất hiện khi gặp gió hoặc khói rồi nhanh chóng hết, thường không cần điều trị đặc hiệu. Tuy nhiên, nên khám chuyên khoa Mắt khi:

• Chảy nước mắt kéo dài hoặc tái diễn thường xuyên.
• Nước mắt chảy xuống má và ảnh hưởng sinh hoạt hàng ngày.
• Chỉ một mắt chảy nước kéo dài không rõ nguyên nhân.
• Có dịch tiết nhiều hoặc mắt thường xuyên dính.
• Mi mắt quay vào trong hoặc lật ra ngoài.
• Có khối hoặc vùng sưng quanh mắt/góc trong mắt.

Dấu hiệu cần được đánh giá khẩn cấp

Một số triệu chứng không nên chờ khám thông thường, đặc biệt khi xuất hiện:

• Đau mắt dữ dội.
• Giảm hoặc mất thị lực đột ngột.
• Đỏ mắt kèm đau rõ rệt.
• Đau hoặc rất khó chịu khi nhìn ánh sáng.
• Chấn thương mắt hoặc nghi có dị vật mắc trong mắt.
• Đỏ và đau mắt ở người đang đeo kính áp tròng.

Trong những tình huống này, cần được cơ sở y tế đánh giá sớm để loại trừ các nguyên nhân có khả năng ảnh hưởng thị lực.

Bác sĩ chẩn đoán chảy nước mắt sống như thế nào?

Điều quan trọng là xác định nước mắt chảy do tăng tiết, giảm dẫn lưu hay kết hợp cả hai.

Bác sĩ chuyên khoa Mắt có thể kiểm tra:

• Bề mặt giác mạc và kết mạc.
• Mi mắt và vị trí điểm lệ.
• Dấu hiệu khô mắt hoặc viêm bờ mi.
• Hệ thống dẫn lưu nước mắt.

Khi nghi ngờ tắc đường lệ, bác sĩ có thể thực hiện những nghiệm pháp chuyên biệt như đánh giá sự thoát nước mắt hoặc bơm rửa/thăm dò đường lệ. Một số trường hợp phức tạp có thể cần thêm các thăm dò khác để xác định vị trí tắc.

Chảy nước mắt sống điều trị như thế nào?

Không có một loại thuốc nhỏ mắt chung cho tất cả trường hợp. Điều trị phụ thuộc hoàn toàn vào nguyên nhân.

Nếu nguyên nhân là khô mắt

Bác sĩ có thể khuyến nghị nước mắt nhân tạo hoặc các phương pháp điều trị khô mắt khác. Nghỉ mắt khi dùng màn hình, giảm tiếp xúc môi trường khô và điều chỉnh việc sử dụng kính áp tròng cũng có thể hữu ích.

Nếu do dị ứng hoặc viêm

Điều trị phụ thuộc vào nguyên nhân cụ thể. Thuốc chống dị ứng, thuốc kháng sinh hoặc các thuốc nhỏ mắt khác chỉ nên được sử dụng khi phù hợp với chẩn đoán.

Nếu do tắc đường lệ

Cách xử trí phụ thuộc vào vị trí và mức độ tắc. Một số trường hợp có thể cần thủ thuật hoặc phẫu thuật để khôi phục đường thoát nước mắt.

Đối với tắc ống lệ – mũi ở người lớn, một phương pháp phẫu thuật thường được sử dụng là nối thông túi lệ – mũi (DCR). Phẫu thuật tạo một đường dẫn mới giúp nước mắt thoát từ hệ thống lệ vào khoang mũi, vượt qua vị trí tắc.

Nếu do bất thường mi mắt

Trường hợp quặm mi, lật mi hoặc bất thường cấu trúc ảnh hưởng rõ đến việc dẫn lưu nước mắt có thể cần điều trị mi mắt, đôi khi bao gồm phẫu thuật.

Làm gì để giảm kích ứng và chảy nước mắt?

Một số thói quen có thể giúp giảm khô và kích ứng bề mặt mắt:

• Tránh dụi mắt và giữ tay sạch trước khi chạm vào vùng mắt.
• Nghỉ mắt thường xuyên khi làm việc lâu với màn hình.
• Hạn chế luồng điều hòa hoặc quạt thổi trực tiếp vào mắt.
• Có thể sử dụng máy tạo ẩm nếu môi trường quá khô.
• Đeo kính bảo vệ khi ở nơi nhiều gió hoặc bụi.
• Đeo và vệ sinh kính áp tròng đúng hướng dẫn.
• Tháo kính áp tròng và đi khám nếu mắt đỏ hoặc đau.

Chế độ ăn cân bằng và sinh hoạt lành mạnh có lợi cho sức khỏe nói chung, nhưng không nên coi vitamin, thực phẩm bổ sung hoặc một loại thực phẩm cụ thể là phương pháp điều trị chảy nước mắt sống khi chưa xác định nguyên nhân.

Chảy nước mắt sống có nguy hiểm không?

Phần lớn trường hợp chảy nước mắt không đồng nghĩa với bệnh mắt nghiêm trọng. Tuy nhiên, đây là một triệu chứng chứ không phải một chẩn đoán duy nhất.

Điều đáng quan tâm là nguyên nhân phía sau. Khô mắt, dị ứng, viêm bờ mi, dị vật, bất thường mi mắt và tắc đường lệ đều có thể gây biểu hiện tương tự nhưng cách điều trị rất khác nhau.

Nếu nước mắt chảy kéo dài, ảnh hưởng sinh hoạt hoặc xuất hiện cùng đau mắt, đỏ mắt hay thay đổi thị lực, nên khám chuyên khoa Mắt thay vì tự dùng nhiều loại thuốc nhỏ mắt.

Bạn có thể tìm bác sĩ hoặc tham khảo cơ sở y tế trên CareViona.

Nguồn tham khảo: NHS – Watering eyes, Dry eyes; American Academy of Ophthalmology (AAO/EyeWiki) – các tài liệu về hệ thống dẫn lệ và tắc ống lệ – mũi.

Nội dung được CareViona tổng hợp nhằm cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế việc khám, chẩn đoán hoặc điều trị trực tiếp bởi bác sĩ.