4 bệnh lý người cao tuổi thường gặp mùa hè: Dấu hiệu nhận biết và cách phòng tránh hiệu quả

Bệnh mùa hè ở người cao tuổi là vấn đề cần đặc biệt quan tâm khi nhiệt độ và độ ẩm tăng cao kéo dài. Tuổi tác khiến khả năng điều hòa thân nhiệt và cảm nhận cơn khát suy giảm. Nếu có thêm bệnh tim mạch, đái tháo đường, bệnh phổi hoặc bệnh thận, người cao tuổi có thể gặp nhiều khó khăn hơn khi cơ thể phải thích nghi với nắng nóng.

Những vấn đề thường gặp gồm mất nước, kiệt sức vì nóng, sốc nhiệt, biến chứng tim mạch, đợt cấp bệnh hô hấp và bệnh tiêu hóa. Nhận biết sớm dấu hiệu bất thường, giữ môi trường sống mát mẻ và chăm sóc phù hợp có thể giúp giảm nguy cơ biến chứng.

Vì sao người cao tuổi dễ bị ảnh hưởng bởi thời tiết nắng nóng?

Khi nhiệt độ môi trường tăng, cơ thể cần tỏa nhiệt thông qua tiết mồ hôi và tăng lưu lượng máu đến da. Quá trình lão hóa có thể làm giảm hiệu quả của những cơ chế này, khiến người cao tuổi khó thích nghi hơn với các đợt nắng nóng kéo dài.

1. Khả năng điều hòa thân nhiệt suy giảm

Ở người cao tuổi, khả năng tiết mồ hôi, điều chỉnh tuần hoàn và đáp ứng với sự thay đổi nhiệt độ có thể giảm. Vì vậy, cơ thể dễ tích tụ nhiệt hơn, đặc biệt khi ở trong phòng bí, thiếu thông gió hoặc phải vận động dưới trời nắng.

2. Cảm giác khát giảm

Người cao tuổi có thể không nhận thấy rõ tình trạng thiếu nước. Nếu uống ít nước, đồng thời mất thêm dịch qua mồ hôi, nôn hoặc tiêu chảy, nguy cơ mất nước và rối loạn điện giải sẽ tăng lên.

3. Bệnh mạn tính và thuốc điều trị

Bệnh tim mạch, đái tháo đường, bệnh thận mạn và bệnh phổi có thể khiến cơ thể khó thích nghi với nắng nóng. Một số thuốc, chẳng hạn thuốc lợi tiểu, cũng ảnh hưởng đến cân bằng nước và điện giải.

Tuy nhiên, người bệnh không nên tự ngừng thuốc trong những ngày nóng. Nếu ăn uống kém, nôn, tiêu chảy hoặc xuất hiện chóng mặt, cần liên hệ bác sĩ để được hướng dẫn.

4. Điều kiện sinh hoạt không phù hợp

Nhà ở hấp thụ nhiều nhiệt, không có thiết bị làm mát, thiếu nước uống hoặc sống một mình đều có thể làm tăng nguy cơ gặp vấn đề sức khỏe khi nắng nóng.

4 nhóm bệnh người cao tuổi thường gặp trong mùa hè

1. Mất nước, kiệt sức vì nóng và sốc nhiệt

Đây là nhóm vấn đề liên quan trực tiếp đến nhiệt độ môi trường tăng cao. Mất nước xảy ra khi cơ thể mất nhiều dịch hơn lượng được bổ sung. Nếu tiếp xúc với nhiệt kéo dài, người bệnh có thể bị kiệt sức vì nóng hoặc tiến triển thành sốc nhiệt.

Những dấu hiệu thường gặp của mất nước và kiệt sức vì nóng gồm:

• Khát nước, khô miệng hoặc tiểu ít.
• Đau đầu, chóng mặt, mệt mỏi.
• Ra nhiều mồ hôi, yếu sức hoặc chuột rút.
• Buồn nôn, cảm giác choáng khi đứng dậy.

Sốc nhiệt là tình trạng cấp cứu. Người bệnh có thể lú lẫn, nói khó, ngất, co giật hoặc rối loạn ý thức. Da có thể nóng, khô hoặc vẫn còn đổ mồ hôi; không nên chờ đến khi người bệnh ngừng ra mồ hôi mới nghi ngờ sốc nhiệt.

2. Bệnh tim mạch và biến chứng tuần hoàn

Trong thời tiết nóng, cơ thể tăng lưu lượng máu đến da để tỏa nhiệt. Đồng thời, mất nước có thể làm giảm thể tích tuần hoàn và gây thay đổi huyết áp. Những thay đổi này tạo thêm gánh nặng cho người có bệnh tim mạch.

Người cao tuổi có bệnh mạch vành, suy tim, rối loạn nhịp tim hoặc tăng huyết áp cần đặc biệt chú ý những dấu hiệu sau:

• Đau hoặc tức ngực.
• Khó thở, nhất là khi nghỉ ngơi.
• Đánh trống ngực kèm choáng váng.
• Ngất hoặc mệt bất thường.

Nắng nóng có thể làm tăng nguy cơ biến cố tim mạch và đột quỵ ở những người dễ bị tổn thương. Tuy nhiên, không phải mọi cơn đau đầu, chóng mặt hoặc thay đổi huyết áp trong mùa hè đều là đột quỵ.

3. Bệnh hô hấp và đợt cấp bệnh phổi

Nắng nóng, ô nhiễm không khí, khói bụi và tình trạng mất nước có thể làm người mắc bệnh hô hấp cảm thấy khó chịu hơn. Người có hen phế quản hoặc bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD) có thể xuất hiện đợt cấp trong những điều kiện môi trường bất lợi.

Những triệu chứng cần chú ý gồm:

• Ho tăng hoặc thay đổi tính chất đờm.
• Khò khè, cảm giác nặng ngực.
• Khó thở nhiều hơn ngày thường.
• Sốt hoặc mệt mỏi bất thường.

Điều hòa không khí được sử dụng đúng cách có thể giúp giảm nguy cơ mắc bệnh do nắng nóng. Tuy nhiên, nên vệ sinh thiết bị, tránh luồng gió lạnh thổi trực tiếp gây khó chịu và duy trì nhiệt độ phòng phù hợp.

Viêm phổi và các bệnh nhiễm trùng đường hô hấp không đơn thuần do sự chênh lệch nhiệt độ giữa phòng điều hòa và ngoài trời. Khi người cao tuổi sốt, ho hoặc khó thở, cần được đánh giá để xác định nguyên nhân.

4. Bệnh tiêu hóa và các vấn đề về da

Nhiệt độ cao khiến thực phẩm dễ hư hỏng nếu chế biến và bảo quản không đúng cách. Người cao tuổi bị tiêu chảy, nôn hoặc ngộ độc thực phẩm có nguy cơ mất nước nhanh hơn, đặc biệt khi có bệnh thận hoặc đang dùng thuốc lợi tiểu.

Các dấu hiệu thường gặp gồm:

• Đau bụng, buồn nôn hoặc nôn.
• Tiêu chảy nhiều lần.
• Sốt, mệt mỏi, ăn uống kém.
• Khô miệng, chóng mặt hoặc tiểu ít.

Ngoài ra, thời tiết nóng ẩm có thể làm tăng tình trạng rôm sảy, hăm da hoặc một số bệnh nấm da. Những vùng da thường xuyên ẩm ướt, nhiều nếp gấp cần được vệ sinh và giữ khô phù hợp.

Ở khu vực có muỗi truyền bệnh, người cao tuổi cũng cần phòng tránh sốt xuất huyết theo khuyến cáo của cơ quan y tế địa phương.

Những người cao tuổi nào cần được theo dõi sát trong mùa hè?

Mặc dù nắng nóng có thể ảnh hưởng đến tất cả mọi người, một số nhóm có nguy cơ gặp biến chứng cao hơn.

• Người từ 65 tuổi trở lên: Đặc biệt là người rất cao tuổi hoặc có khả năng vận động hạn chế.
• Người mắc bệnh mạn tính: Suy tim, bệnh mạch vành, đái tháo đường, bệnh thận, hen hoặc COPD.
• Người đang dùng nhiều loại thuốc: Đặc biệt là thuốc có thể ảnh hưởng đến cân bằng dịch, huyết áp hoặc khả năng điều hòa thân nhiệt.
• Người suy giảm nhận thức: Có thể khó nhận biết cơn khát, diễn đạt triệu chứng hoặc chủ động tìm nơi mát.
• Người sống một mình: Thiếu người hỗ trợ khi mất điện, không có thiết bị làm mát hoặc xuất hiện dấu hiệu bất thường.

Cách nhận biết và sơ cứu khi người cao tuổi bị ảnh hưởng bởi nắng nóng

Các bước sơ cứu khi nghi ngờ sốc nhiệt

1. Gọi cấp cứu 115 ngay. Không trì hoãn để chờ đo nhiệt độ hoặc chờ người bệnh tự hồi phục.
2. Đưa người bệnh ra khỏi nguồn nhiệt. Chuyển đến phòng có điều hòa hoặc khu vực mát, có bóng râm.
3. Làm mát cơ thể ngay. Cởi bớt quần áo, làm ướt da bằng nước mát, quạt và đặt túi lạnh tại cổ, nách, bẹn nếu có.
4. Theo dõi ý thức và hô hấp. Nếu người bệnh bất tỉnh nhưng còn thở, đặt ở tư thế an toàn nếu không nghi chấn thương. Nếu ngừng thở, thực hiện hồi sức tim phổi theo hướng dẫn của nhân viên cấp cứu.

6 cách phòng ngừa bệnh mùa hè ở người cao tuổi

1. Uống nước đều đặn, phù hợp với tình trạng sức khỏe

Người cao tuổi nên chủ động uống nước trong ngày, không đợi đến khi khát. Có thể chia thành nhiều lần uống và theo dõi lượng nước tiểu, tình trạng khô miệng hoặc chóng mặt.

Nhu cầu nước khác nhau tùy cân nặng, mức độ vận động, nhiệt độ môi trường và tình trạng bệnh lý. Người suy tim, suy thận hoặc đang được chỉ định hạn chế dịch cần tuân thủ hướng dẫn riêng của bác sĩ.

Khi tiêu chảy hoặc nôn, có thể cần dung dịch bù nước và điện giải theo hướng dẫn y tế. Không tự ý uống quá nhiều nước trong thời gian ngắn.

2. Giữ môi trường sống mát mẻ

Ưu tiên sử dụng điều hòa hoặc đến địa điểm có điều hòa khi xuất hiện đợt nắng nóng gay gắt. Đóng rèm ở phía có nắng chiếu, giảm nguồn nhiệt trong nhà và theo dõi nhiệt độ phòng.

Quạt có thể giúp dễ chịu hơn trong điều kiện phù hợp, nhưng không nên chỉ dựa vào quạt khi nhiệt độ trong nhà quá cao. Nếu không thể làm mát nơi ở, nên tìm địa điểm mát hơn và nhờ người thân hỗ trợ.

3. Hạn chế ra ngoài trong những giờ nóng nhất

Tránh vận động gắng sức hoặc làm việc ngoài trời khi nhiệt độ và chỉ số nhiệt ở mức cao. Nếu cần ra ngoài, nên chọn thời điểm mát hơn, nghỉ giải lao thường xuyên và mang theo nước uống.

Mặc quần áo rộng, nhẹ, thoáng khí và sáng màu; đội mũ rộng vành khi di chuyển ngoài trời.

4. Ăn uống đủ chất và bảo đảm an toàn thực phẩm

Người cao tuổi cần duy trì chế độ ăn đa dạng, cung cấp đủ năng lượng và protein để bảo vệ khối cơ và sức khỏe tổng thể. Có thể ưu tiên thịt nạc, cá, trứng, sữa phù hợp, đậu và những thực phẩm dễ ăn, dễ chế biến.

Bổ sung rau củ và trái cây phù hợp với tình trạng sức khỏe. Người có bệnh thận hoặc cần kiểm soát kali, đường huyết và lượng dịch nên tuân thủ chế độ ăn đã được tư vấn.

Thực phẩm cần được nấu chín, bảo quản lạnh đúng cách và không để lâu ở nhiệt độ phòng. Tránh sử dụng thức ăn có dấu hiệu ôi thiu.

5. Tắm và làm mát cơ thể an toàn

Sau khi đi ngoài nắng, nên vào nơi mát, nghỉ ngơi và làm mát cơ thể phù hợp. Có thể tắm bằng nước mát ở nhiệt độ dễ chịu khi sức khỏe ổn định.

Tránh tắm nước quá nóng gây tăng cảm giác khó chịu hoặc tắm một mình nếu đang chóng mặt, yếu sức hay có nguy cơ ngã.

Không có đủ bằng chứng để khẳng định việc tắm nước lạnh sau khi đi nắng trực tiếp gây đột quỵ. Tuy nhiên, người đang có triệu chứng nghi sốc nhiệt cần được sơ cứu và làm mát ngay, không chờ nghỉ ngơi rồi mới xử trí.

6. Theo dõi bệnh mạn tính và duy trì liên lạc với người thân

Người cao tuổi có bệnh nền cần tiếp tục dùng thuốc theo đơn, theo dõi những chỉ số được bác sĩ hướng dẫn và tái khám đúng hẹn.

Trong đợt nắng nóng kéo dài, người thân nên chủ động gọi điện hoặc đến thăm người cao tuổi sống một mình, kiểm tra nước uống, thiết bị làm mát và khả năng tự chăm sóc.

Câu hỏi thường gặp về sức khỏe người cao tuổi trong mùa hè

Kết luận

Nắng nóng kéo dài có thể gây mất nước, kiệt sức vì nóng, sốc nhiệt và làm trầm trọng thêm nhiều bệnh mạn tính ở người cao tuổi. Việc phòng ngừa cần kết hợp giữ môi trường sống mát mẻ, bổ sung nước phù hợp, ăn uống đủ chất, theo dõi bệnh nền và nhận biết sớm những dấu hiệu nguy hiểm.

Người thân nên đặc biệt quan tâm đến người cao tuổi sống một mình, có nhiều bệnh mạn tính hoặc khó tự chăm sóc. Khi nghi ngờ sốc nhiệt, đột quỵ hoặc biến cố tim mạch, cần gọi cấp cứu kịp thời.

Tài liệu tham khảo

1. World Health Organization. Heat and health .
2. Centers for Disease Control and Prevention. About Heat and Your Health .
3. National Institute on Aging. Hot Weather Safety for Older Adults .
4. Centers for Disease Control and Prevention. Heat and Medications: Guidance for Clinicians .