Giang mai bẩm sinh ở trẻ: Triệu chứng dễ nhầm với viêm da cơ địa và cách phòng ngừa

Giang mai bẩm sinh xảy ra khi người mẹ mắc giang mai truyền vi khuẩn Treponema pallidum sang thai nhi trong thai kỳ. Bệnh có thể gây hậu quả nghiêm trọng cho thai nhi và trẻ nhỏ, nhưng có thể phòng ngừa phần lớn bằng việc phát hiện và điều trị giang mai cho người mẹ trong thai kỳ.

Đáng chú ý, không phải trẻ mắc giang mai bẩm sinh nào cũng có triệu chứng ngay khi chào đời. Một số biểu hiện chỉ xuất hiện sau vài tuần, vài tháng hoặc thậm chí muộn hơn. Vì vậy, tiền sử xét nghiệm và điều trị giang mai của mẹ là thông tin rất quan trọng khi đánh giá trẻ.

Giang mai bẩm sinh là gì?

Giang mai là bệnh nhiễm khuẩn do xoắn khuẩn Treponema pallidum gây ra. Khi người phụ nữ mắc giang mai trong thai kỳ, vi khuẩn có thể truyền sang thai nhi và gây giang mai bẩm sinh.

Nguy cơ và mức độ ảnh hưởng đến trẻ phụ thuộc vào nhiều yếu tố, bao gồm giai đoạn bệnh của người mẹ và việc người mẹ có được điều trị phù hợp, đủ sớm trong thai kỳ hay không.

Giang mai trong thai kỳ nếu không được điều trị có thể liên quan đến:

• Sảy thai.
• Thai chết lưu.
• Sinh non.
• Trẻ nhẹ cân.
• Tử vong sơ sinh.
• Giang mai bẩm sinh ở trẻ sống.

Dấu hiệu giang mai bẩm sinh ở trẻ

Biểu hiện của bệnh rất đa dạng. Theo CDC và WHO, trẻ mắc giang mai bẩm sinh có thể gặp tổn thương da, bất thường xương, thiếu máu, gan lách to, vàng da và các vấn đề thần kinh.

Một số biểu hiện có thể gặp gồm:

• Phát ban hoặc tổn thương da bất thường.
• Tổn thương có thể xuất hiện ở lòng bàn tay và lòng bàn chân.
• Gan hoặc lách to.
• Vàng da.
• Thiếu máu.
• Bất thường xương và khớp.
• Viêm màng não hoặc các biểu hiện thần kinh.
• Ảnh hưởng thính giác hoặc thị giác trong một số trường hợp.

Một số biểu hiện có thể xuất hiện muộn hơn trong quá trình phát triển của trẻ nếu bệnh không được phát hiện và điều trị.

Vì sao giang mai bẩm sinh có thể bị bỏ sót?

Không phải tất cả trẻ nhiễm bệnh đều có triệu chứng ngay từ khi sinh. Ngoài ra, phát ban hoặc tổn thương da ở trẻ nhỏ có thể có nhiều nguyên nhân khác nhau.

Do đó, chỉ nhìn hình ảnh tổn thương da không đủ để xác định trẻ mắc giang mai bẩm sinh. Bác sĩ cần kết hợp tiền sử thai kỳ, tình trạng giang mai và điều trị của mẹ, khám trẻ và kết quả xét nghiệm.

Giang mai bẩm sinh được chẩn đoán như thế nào?

Chẩn đoán giang mai bẩm sinh phức tạp hơn việc chỉ đọc một kết quả xét nghiệm của trẻ.

Kháng thể IgG của mẹ có thể truyền qua nhau thai sang con. Vì vậy, một xét nghiệm huyết thanh dương tính ở trẻ không tự động chứng minh trẻ đang mắc giang mai bẩm sinh.

Bác sĩ thường phải xem xét đồng thời:

• Kết quả xét nghiệm giang mai của mẹ trong thai kỳ và khi sinh.
• Giai đoạn bệnh của mẹ.
• Mẹ đã được điều trị bằng phác đồ nào và vào thời điểm nào.
• Khả năng tái nhiễm của mẹ.
• Khám lâm sàng của trẻ.
• Xét nghiệm RPR hoặc VDRL định lượng của trẻ và so sánh với mẹ khi phù hợp.
• Các xét nghiệm và thăm dò bổ sung tùy trường hợp.

Trẻ có thể cần những kiểm tra nào?

Tùy tuổi và mức độ nghi ngờ, bác sĩ có thể chỉ định xét nghiệm máu, đánh giá dịch não tủy, chụp X-quang xương dài và những thăm dò khác như chức năng gan, mắt hoặc thính giác.

Không phải mọi trẻ đều cần cùng một bộ xét nghiệm. Việc đánh giá phụ thuộc vào tuổi, triệu chứng và bệnh sử của mẹ.

Điều trị giang mai bẩm sinh

Penicillin G là thuốc điều trị chính của giang mai bẩm sinh. Tuy nhiên, dạng thuốc, liều, đường dùng và thời gian điều trị phụ thuộc vào tuổi của trẻ, biểu hiện lâm sàng và kết quả đánh giá.

Vì vậy, cha mẹ không nên tự áp dụng liều thuốc đọc được trên Internet cho trẻ.

Đối với trẻ đã qua giai đoạn sơ sinh, CDC có hướng dẫn đánh giá và điều trị riêng. Trong những trường hợp cần điều trị giang mai bẩm sinh ở trẻ từ 1 tháng tuổi trở lên, phác đồ có thể bao gồm penicillin G đường tĩnh mạch trong 10 ngày sau khi bác sĩ đánh giá đầy đủ.

Phản ứng Jarisch–Herxheimer là gì?

Một số người được điều trị giang mai có thể xuất hiện phản ứng cấp tính sau khi bắt đầu kháng sinh, thường gồm sốt, rét run, đau đầu hoặc các triệu chứng toàn thân khác. Hiện tượng này được gọi là phản ứng Jarisch–Herxheimer.

Đây không đồng nghĩa với dị ứng penicillin. Tuy nhiên, ở trẻ nhỏ, bất kỳ tình trạng sốt hoặc diễn biến bất thường nào trong quá trình điều trị đều cần được nhân viên y tế đánh giá và theo dõi.

Trẻ cần được theo dõi sau điều trị

Điều trị đủ kháng sinh chưa phải là bước cuối cùng. Theo dõi huyết thanh sau điều trị rất quan trọng để đánh giá đáp ứng.

Theo hướng dẫn CDC, trẻ được điều trị sau giai đoạn sơ sinh cần được khám và theo dõi RPR hoặc VDRL định kỳ cho đến khi xét nghiệm trở về âm tính hoặc hiệu giá giảm phù hợp.

Không nên sử dụng xét nghiệm treponemal như TP-PA để đánh giá đáp ứng điều trị vì kháng thể treponemal có thể tồn tại kéo dài và kháng thể của mẹ cũng có thể hiện diện ở trẻ trong một khoảng thời gian.

Làm thế nào để phòng ngừa giang mai bẩm sinh?

Biện pháp quan trọng nhất là phát hiện và điều trị giang mai ở người mẹ trong thai kỳ.

• Thực hiện xét nghiệm giang mai trong quá trình khám thai theo hướng dẫn của cơ sở y tế.
• WHO khuyến nghị phụ nữ mang thai được xét nghiệm giang mai ngay trong lần khám thai đầu tiên.
• Nếu kết quả dương tính, cần được bác sĩ đánh giá và điều trị càng sớm càng tốt.
• Bạn tình cũng cần được đánh giá và điều trị khi có chỉ định để giảm nguy cơ tái nhiễm.
• Sử dụng bao cao su đúng cách giúp giảm nguy cơ mắc giang mai, dù không loại bỏ hoàn toàn nguy cơ nếu tổn thương nằm ngoài vùng được bao cao su che phủ.

WHO nhấn mạnh giang mai bẩm sinh có thể được phòng ngừa bằng việc phát hiện và điều trị người mẹ bằng penicillin trong thai kỳ.

Trẻ sau điều trị cần chăm sóc thế nào?

Trẻ cần được chăm sóc dinh dưỡng theo độ tuổi, theo dõi tăng trưởng, tiêm chủng và tái khám theo lịch bác sĩ chỉ định.

Không có chế độ ăn, vitamin hoặc thực phẩm bổ sung nào thay thế được penicillin trong điều trị giang mai bẩm sinh.

Việc nuôi con bằng sữa mẹ cần được đánh giá trong bối cảnh sức khỏe của mẹ và trẻ. Cha mẹ không nên tự ngừng cho bú chỉ vì mẹ có xét nghiệm giang mai dương tính mà cần trao đổi với bác sĩ điều trị về tình trạng cụ thể.

Khi nào cần đưa trẻ đi khám?

Cha mẹ nên đưa trẻ đến cơ sở y tế nếu trẻ có phát ban hoặc tổn thương da bất thường kéo dài, đặc biệt khi xuất hiện ở lòng bàn tay hoặc lòng bàn chân, hoặc đi kèm sốt, vàng da, bú kém, lừ đừ hay các biểu hiện toàn thân khác.

Việc thăm khám càng quan trọng nếu người mẹ từng được chẩn đoán giang mai, điều trị chưa đầy đủ, điều trị muộn hoặc không rõ đã được xét nghiệm giang mai trong thai kỳ hay chưa.

Cha mẹ có thể tìm bác sĩ hoặc tham khảo cơ sở y tế trên CareViona.

Nguồn tham khảo: Centers for Disease Control and Prevention (CDC) – Congenital Syphilis, STI Treatment Guidelines; World Health Organization (WHO) – Syphilis.

Nội dung được CareViona tổng hợp nhằm cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế việc khám, chẩn đoán hoặc điều trị trực tiếp bởi bác sĩ.