Hạ đường huyết là tình trạng lượng glucose trong máu giảm xuống dưới mức cần thiết để cơ thể, đặc biệt là não bộ, hoạt động bình thường. Đây là một tình trạng cấp cứu thường gặp ở người mắc đái tháo đường đang điều trị bằng insulin hoặc thuốc hạ đường huyết, nhưng ít ai biết rằng hạ đường huyết cũng có thể xảy ra ở người hoàn toàn khỏe mạnh. Nếu không được phát hiện và xử trí kịp thời, tình trạng này có thể dẫn đến lú lẫn, co giật, hôn mê, thậm chí tử vong. Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn hiểu rõ nguyên nhân, triệu chứng, đối tượng nguy cơ và cách phòng ngừa hạ đường huyết hiệu quả.

Nguyên nhân gây hạ đường huyết

Ở người mắc đái tháo đường

Nguyên nhân phổ biến nhất là do sử dụng thuốc điều trị không phù hợp với nhu cầu thực tế của cơ thể, cụ thể:

• Dùng quá liều insulin hoặc thuốc hạ đường huyết so với nhu cầu thực tế.
• Bỏ bữa hoặc ăn ít carbohydrate sau khi đã dùng thuốc.
• Vận động thể lực nhiều hơn bình thường mà không điều chỉnh chế độ ăn hoặc liều thuốc tương ứng.
• Uống rượu, đặc biệt khi đói, làm ức chế quá trình sản xuất glucose tại gan.

Ở người không mắc đái tháo đường

Hạ đường huyết ở nhóm này ít gặp hơn nhưng vẫn có thể xảy ra do:

• Uống nhầm thuốc hạ đường huyết của người khác, hoặc dùng một số loại thuốc như quinine.
• Uống rượu quá mức, đặc biệt khi bụng đói.
• Bệnh lý gan, thận, tim nặng làm suy giảm khả năng dự trữ và giải phóng glucose.
• Nhịn đói kéo dài hoặc suy dinh dưỡng khiến lượng glycogen dự trữ cạn kiệt.
• U tế bào beta tuyến tụy (insulinoma) tiết insulin quá mức.
• Thiếu hormone do bệnh lý tuyến thượng thận hoặc tuyến yên.
• Hạ đường huyết phản ứng sau bữa ăn, thường gặp ở người từng phẫu thuật dạ dày.

Triệu chứng nhận biết điển hình

Các triệu chứng hạ đường huyết thường xuất hiện đột ngột và có thể chia thành hai nhóm:

• Triệu chứng thần kinh tự chủ: run rẩy, vã mồ hôi, tim đập nhanh, đói cồn cào, lo lắng, tê quanh miệng.
• Triệu chứng thần kinh do thiếu glucose não: chóng mặt, nhức đầu, lú lẫn, khó tập trung, nói lắp, yếu mệt, buồn ngủ, co giật, mất ý thức, hôn mê.

Nếu bạn hoặc người thân có các dấu hiệu trên, đặc biệt khi đã từng mắc đái tháo đường hoặc có yếu tố nguy cơ, cần kiểm tra đường huyết ngay và xử trí kịp thời.

Đối tượng dễ mắc hạ đường huyết

Bất kỳ ai cũng có thể bị hạ đường huyết, nhưng nhóm nguy cơ cao bao gồm:

• Người mắc đái tháo đường type 1 hoặc type 2 đang điều trị bằng insulin hoặc thuốc hạ đường huyết nhóm sulfonylurea.
• Người cao tuổi, suy dinh dưỡng, mắc bệnh gan, thận, tim mạn tính.
• Người uống nhiều rượu, đặc biệt khi không ăn.
• Người từng phẫu thuật dạ dày, giảm cân.
• Người có u tụy tiết insulin hoặc rối loạn nội tiết hiếm gặp.

Cách chẩn đoán và phương pháp điều trị y khoa chuẩn xác

Chẩn đoán

Chẩn đoán hạ đường huyết dựa trên:

• Triệu chứng lâm sàng điển hình.
• Đo đường huyết: khi đường huyết dưới 70 mg/dL (3,9 mmol/L), kèm hoặc không kèm triệu chứng.
• Xét nghiệm bổ sung để tìm nguyên nhân: đo insulin, C-peptide, cortisol, chức năng gan, thận, chẩn đoán hình ảnh nếu nghi ngờ u tuyến tụy.

Điều trị

Xử trí cấp cứu:

• Nếu người bệnh còn tỉnh: cho uống 15-20g đường đơn (nước trái cây, nước đường, kẹo ngọt). Kiểm tra lại đường huyết sau 15 phút, lặp lại nếu cần.
• Nếu người bệnh mất ý thức: tiêm glucagon dưới da hoặc tiêm bắp, hoặc truyền glucose đường tĩnh mạch tại cơ sở y tế.

Điều trị nguyên nhân:

• Điều chỉnh thuốc hạ đường huyết theo chỉ định bác sĩ.
• Phẫu thuật hoặc điều trị u insulinoma.
• Bổ sung hormone nếu thiếu.
• Điều trị bệnh nền (gan, thận, tim).

Cách phòng ngừa hiệu quả và chế độ dinh dưỡng, sinh hoạt khoa học

Phòng ngừa chung

• Đối với người bệnh đái tháo đường: tuân thủ điều trị, không tự ý thay đổi liều thuốc; theo dõi đường huyết thường xuyên; ăn đúng bữa, đủ lượng carbohydrate; điều chỉnh thuốc khi vận động nhiều hoặc thay đổi chế độ ăn.
• Đối với người không mắc đái tháo đường: tránh uống rượu khi đói; không dùng thuốc của người khác; duy trì chế độ ăn uống cân bằng, không nhịn đói kéo dài; khám sức khỏe định kỳ để phát hiện bệnh lý tiềm ẩn.

Chế độ dinh dưỡng và sinh hoạt

• Ăn uống đều đặn: chia thành nhiều bữa nhỏ trong ngày, không bỏ bữa sáng.
• Lựa chọn thực phẩm: ưu tiên carbohydrate phức tạp (gạo lứt, yến mạch, khoai lang) kết hợp với protein và chất béo lành mạnh để ổn định đường huyết.
• Hạn chế đường đơn và thực phẩm chế biến sẵn.
• Vận động thể lực đều đặn nhưng cần điều chỉnh chế độ ăn và thuốc phù hợp.
• Luôn mang theo đồ ăn nhẹ (bánh quy, kẹo, nước trái cây) khi đi xa hoặc khi có nguy cơ.
• Giáo dục bản thân và người thân về cách nhận biết triệu chứng và xử trí ban đầu.

Câu hỏi thường gặp

Người không bị tiểu đường có cần lo lắng về hạ đường huyết không?

Có. Dù ít gặp hơn so với người mắc đái tháo đường, hạ đường huyết vẫn có thể xảy ra ở người khỏe mạnh do nhịn đói kéo dài, uống rượu khi bụng đói, bệnh lý gan thận nặng hoặc các rối loạn nội tiết hiếm gặp. Nếu thường xuyên cảm thấy run tay, vã mồ hôi, chóng mặt khi đói, nên đi khám để tìm nguyên nhân cụ thể.

Khi bị hạ đường huyết nhẹ, nên ăn gì trước để xử trí nhanh nhất?

Nên ưu tiên các loại đường hấp thu nhanh như nước trái cây, nước đường, kẹo ngọt hoặc vài viên đường với liều khoảng 15-20g. Tránh dùng socola hoặc bánh nhiều chất béo trong thời điểm cấp cứu vì chất béo làm chậm quá trình hấp thu đường, khiến đường huyết tăng chậm hơn.

Hạ đường huyết ban đêm có nguy hiểm không và làm sao để phát hiện?

Hạ đường huyết ban đêm khá nguy hiểm vì người bệnh đang ngủ nên khó nhận biết triệu chứng sớm. Dấu hiệu gợi ý gồm đổ mồ hôi nhiều khi ngủ, ác mộng, thức dậy với cảm giác mệt lả hoặc đau đầu. Người có nguy cơ cao (đang dùng insulin, tiêm liều buổi tối) nên đo đường huyết trước khi ngủ và tham khảo bác sĩ để điều chỉnh liều thuốc phù hợp.

Khi nào nên đặt lịch khám?

Hạ đường huyết là tình trạng nguy hiểm nhưng hoàn toàn có thể phòng ngừa và kiểm soát nếu được phát hiện sớm và xử trí đúng cách. Nếu bạn có bất kỳ triệu chứng nghi ngờ hoặc thuộc nhóm nguy cơ, hãy đến cơ sở y tế để được thăm khám và tư vấn cụ thể. Careviona hỗ trợ đặt lịch khám miễn phí, giúp bạn lựa chọn cơ sở y tế phù hợp. Liên hệ hotline 0993.098.769 hoặc đặt lịch trực tuyến tại careviona.com để được hỗ trợ nhanh chóng. Careviona là nền tảng hỗ trợ đặt lịch khám, không thay thế cho chẩn đoán và điều trị trực tiếp từ bác sĩ chuyên khoa.

Bài Viết Liên Quan

• Khám sức khỏe định kỳ bao lâu một lần?
• Cách chọn bác sĩ phù hợp với nhu cầu chăm sóc sức khỏe
• Đặt khám sức khỏe tổng quát Hà Nội
• Đặt khám ngoài giờ Hà Nội