Nghe kém ở người cao tuổi là tình trạng suy giảm thính lực khá phổ biến, diễn tiến âm thầm nhưng lại ảnh hưởng lớn đến khả năng giao tiếp, tâm lý và sức khỏe tổng thể. Không ít người lầm tưởng đây chỉ là hệ quả tất yếu của tuổi già, không cần can thiệp. Tuy nhiên, nếu được phát hiện sớm và xử trí đúng cách, người bệnh hoàn toàn có thể duy trì khả năng nghe, đồng thời giảm đáng kể nguy cơ cô lập xã hội và sa sút trí tuệ về sau.

Nguyên nhân gây nghe kém ở người cao tuổi

Nghe kém ở người cao tuổi, hay còn gọi là Presbycusis, chủ yếu bắt nguồn từ quá trình lão hóa tự nhiên của hệ thống thính giác. Cụ thể, tình trạng này có thể xuất phát từ:

• Các tế bào cảm nhận âm thanh trong tai trong suy giảm cả về số lượng lẫn chức năng theo thời gian.
• Dây thần kinh thính giác dẫn truyền tín hiệu lên não hoạt động kém hiệu quả hơn.
• Mạch máu nuôi tai trong bị xơ vữa, khiến lưu lượng máu đến khu vực này giảm sút.
• Tác động tích lũy từ tiếng ồn trong thời gian dài, các loại thuốc gây độc cho tai, hoặc những bệnh mạn tính như tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn mỡ máu.

Những dấu hiệu điển hình giúp nhận biết sớm

Suy giảm thính lực thường tiến triển từ từ, khiến chính người bệnh cũng khó tự nhận ra. Gia đình nên chú ý đến một số dấu hiệu sau:

• Thường xuyên hỏi lại “hả?”, “gì cơ?” trong lúc trò chuyện.
• Khó nghe rõ khi ở nơi đông người hoặc có nhiều tiếng ồn nền.
• Nghe thấy âm thanh nhưng không hiểu rõ nội dung lời nói.
• Tăng âm lượng tivi, điện thoại, radio lớn hơn hẳn so với trước đây.
• Khó nghe rõ giọng nói của phụ nữ và trẻ em.
• Ù tai kéo dài hoặc có cảm giác tai bị bít tắc.
• Ngại giao tiếp, có xu hướng thu mình, ít tham gia các hoạt động xã hội hơn trước.

Những nhóm người dễ mắc phải tình trạng này

• Người trên 60 tuổi, đặc biệt là người có tiền sử gia đình từng bị nghe kém.
• Người thường xuyên làm việc trong môi trường ồn ào như công nhân nhà máy, ca sĩ, thợ mỏ.
• Người mắc các bệnh mạn tính như tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn mỡ máu.
• Người từng sử dụng thuốc gây độc cho tế bào tai, hoặc từng bị viêm tai giữa, chấn thương vùng tai.

Chẩn đoán và các phương pháp điều trị y khoa

Chẩn đoán: người bệnh sẽ được thăm khám chuyên khoa tai mũi họng, nội soi tai và thực hiện đo thính lực (audiometry) để đánh giá chính xác mức độ nghe kém. Đây là phương pháp không xâm lấn, không gây đau đớn, cho kết quả đáng tin cậy.

Điều trị: tùy theo nguyên nhân và mức độ nghe kém, bác sĩ có thể chỉ định:

• Lấy ráy tai hoặc điều trị viêm nhiễm nếu phát hiện tình trạng bít tắc trong ống tai.
• Sử dụng máy trợ thính (hearing aid) — đây là phương pháp phổ biến nhất và mang lại hiệu quả tốt cho phần lớn người cao tuổi.
• Cấy ốc tai điện tử trong những trường hợp nghe kém nặng, không đáp ứng với máy trợ thính thông thường.
• Phục hồi chức năng nghe và kỹ năng giao tiếp, kết hợp tư vấn tâm lý khi cần.
• Điều trị tích cực các bệnh nền liên quan để hạn chế tình trạng nghe kém tiến triển nặng hơn.

Cách phòng ngừa hiệu quả và chế độ dinh dưỡng, sinh hoạt khoa học

Dù không thể ngăn chặn hoàn toàn quá trình lão hóa tự nhiên, người cao tuổi vẫn có thể chủ động bảo vệ thính lực của mình bằng những biện pháp sau:

• Hạn chế tiếp xúc với tiếng ồn lớn; sử dụng dụng cụ bảo vệ tai khi cần thiết.
• Không tự ý sử dụng các loại thuốc có khả năng gây độc cho tai, chỉ dùng khi có chỉ định của bác sĩ.
• Kiểm soát tốt huyết áp, đường huyết và mỡ máu để bảo vệ mạch máu nuôi tai trong.
• Kiểm tra thính lực định kỳ mỗi năm một lần kể từ tuổi 60, ngay cả khi chưa có dấu hiệu bất thường rõ rệt.

Về dinh dưỡng: nên bổ sung thực phẩm giàu omega-3 (cá hồi, cá thu), vitamin B12, folate, cùng các chất chống oxy hóa như vitamin A, C, E có nhiều trong rau xanh và trái cây tươi. Đồng thời hạn chế đồ ăn mặn, nhiều đường và chất béo không lành mạnh.

Về sinh hoạt: duy trì tập thể dục đều đặn, ngủ đủ giấc, giữ tinh thần thoải mái và tích cực tham gia các hoạt động xã hội — không chỉ giúp kích thích trí não mà còn góp phần duy trì chức năng thính giác lâu dài.

Câu hỏi thường gặp

Nghe kém ở người già có phải là điều không tránh khỏi, không cần điều trị?

Đây là quan niệm khá phổ biến nhưng chưa hoàn toàn đúng. Dù lão hóa là yếu tố không thể tránh khỏi, việc phát hiện sớm và can thiệp đúng cách (như dùng máy trợ thính) vẫn giúp cải thiện rõ rệt chất lượng cuộc sống, khả năng giao tiếp và giảm nguy cơ sa sút trí tuệ liên quan đến nghe kém kéo dài.

Đeo máy trợ thính có làm thính lực yếu đi nhanh hơn không?

Không. Máy trợ thính không làm tổn hại thêm đến thính lực mà ngược lại, giúp người bệnh nghe rõ hơn và duy trì khả năng xử lý âm thanh của não bộ. Việc trì hoãn sử dụng máy trợ thính khi đã có chỉ định mới là yếu tố khiến khả năng giao tiếp và nhận thức suy giảm nhanh hơn.

Nên đưa người cao tuổi đi đo thính lực khi nào?

Nên chủ động đo thính lực định kỳ mỗi năm một lần từ tuổi 60. Ngoài ra, nếu nhận thấy người thân thường xuyên hỏi lại lời nói, tăng âm lượng tivi bất thường, hoặc có dấu hiệu ngại giao tiếp hơn trước, nên đưa đi khám sớm thay vì chờ đến đợt kiểm tra định kỳ tiếp theo.

Khi nào nên đặt lịch khám thính lực?

Nếu người thân của bạn có các dấu hiệu nghe kém như đã nêu ở trên, đừng cho rằng đó chỉ là chuyện tuổi già rồi bỏ qua — hãy đặt lịch khám chuyên khoa tai mũi họng sớm để được đo thính lực và tư vấn phương án phù hợp. Careviona hỗ trợ đặt lịch khám miễn phí, giúp gia đình lựa chọn cơ sở y tế phù hợp cho người cao tuổi. Liên hệ hotline 0993.098.769 hoặc đặt lịch trực tuyến tại careviona.com để được hỗ trợ nhanh chóng. Careviona là nền tảng hỗ trợ đặt lịch khám, không thay thế cho chẩn đoán và điều trị trực tiếp từ bác sĩ chuyên khoa.

Bài Viết Liên Quan

• ThS.BSNT Nguyễn Xuân Quang – Chuyên gia Tai Mũi Họng & Phẫu thuật Đầu Cổ
• Cách chọn bác sĩ phù hợp với nhu cầu chăm sóc sức khỏe
• Khám sức khỏe định kỳ bao lâu một lần?
• Đặt khám ngoài giờ Hà Nội