Khi năm học mới bắt đầu, nhiều bậc phụ huynh lo lắng vì con thường xuyên bị ốm, đặc biệt là các bệnh về đường hô hấp như viêm mũi họng. Thời tiết giao mùa thất thường, môi trường học tập đông đúc và hệ miễn dịch chưa hoàn thiện của trẻ là những yếu tố chính khiến bệnh dễ bùng phát trong giai đoạn này. Hiểu rõ nguyên nhân, triệu chứng và cách phòng ngừa sẽ giúp cha mẹ bảo vệ sức khỏe cho con một cách chủ động và hiệu quả.

Nguyên nhân gây viêm mũi họng ở trẻ

Viêm mũi họng thường do virus (chiếm đa số) hoặc vi khuẩn gây ra. Các tác nhân này dễ dàng tấn công trẻ trong điều kiện:

• Thời tiết thay đổi: đầu năm học thường có mưa nắng thất thường, nhiệt độ và độ ẩm biến động, tạo môi trường thuận lợi cho virus, vi khuẩn phát triển.
• Môi trường đông người: trẻ tiếp xúc gần với bạn bè, thầy cô, dùng chung đồ chơi, không gian lớp học khiến mầm bệnh lây lan nhanh qua ho, hắt hơi.
• Hệ miễn dịch chưa hoàn thiện: trẻ nhỏ, đặc biệt ở lứa tuổi mầm non, sức đề kháng còn yếu nên dễ bị nhiễm bệnh.

Triệu chứng nhận biết điển hình

Sau khi tiếp xúc với tác nhân gây bệnh, thời gian ủ bệnh thường từ 2-3 ngày. Các dấu hiệu phổ biến bao gồm:

• Chảy mũi, nghẹt mũi, hắt hơi liên tục.
• Đau hoặc rát họng, khó chịu khi nuốt.
• Ho khan hoặc ho có đờm.
• Sốt (có thể không sốt), trẻ mệt mỏi, quấy khóc.
• Nước mũi ban đầu trong, sau có thể đục hơn. Cha mẹ cần lưu ý: màu sắc nước mũi thay đổi không đồng nghĩa với nhiễm khuẩn, không tự ý dùng kháng sinh khi chưa có chỉ định của bác sĩ.

Đối tượng dễ mắc bệnh

Trẻ em dưới 6 tuổi, đặc biệt là trẻ ở lứa tuổi mầm non và tiểu học, là nhóm có nguy cơ cao nhất. Những trẻ có hệ miễn dịch suy yếu, suy dinh dưỡng hoặc sống trong môi trường ô nhiễm cũng dễ mắc bệnh hơn.

Cách chẩn đoán và phương pháp điều trị y khoa

Chẩn đoán

Bác sĩ thường chẩn đoán viêm mũi họng dựa trên khám lâm sàng, hỏi tiền sử bệnh và các triệu chứng đặc trưng. Trong một số trường hợp nghi ngờ bội nhiễm vi khuẩn, có thể chỉ định xét nghiệm máu hoặc nuôi cấy dịch họng.

Điều trị

Phần lớn viêm mũi họng do virus có thể được chăm sóc tại nhà với các biện pháp:

• Vệ sinh mũi họng: nhỏ hoặc rửa mũi bằng dung dịch natri clorid 0,9% để làm sạch dịch tiết, giảm nghẹt mũi. Với trẻ lớn, có thể súc miệng bằng nước muối ấm.
• Hạ sốt giảm đau: dùng paracetamol (acetaminophen) theo đúng liều lượng dựa trên cân nặng khi trẻ sốt trên 38,5°C và khó chịu. Không tự ý phối hợp nhiều loại thuốc có cùng hoạt chất.
• Bổ sung dinh dưỡng: cho trẻ uống nhiều nước, ăn thức ăn mềm, dễ tiêu như cháo, súp, sữa. Đảm bảo nghỉ ngơi đầy đủ.
• Thuốc ho: có thể sử dụng thuốc giảm ho hoặc thảo dược phù hợp theo tư vấn của bác sĩ hoặc dược sĩ.

Khi nào cần đưa trẻ đến cơ sở y tế? Nếu trẻ sốt cao kéo dài, khó thở, thở nhanh, li bì, bỏ ăn uống, nôn nhiều, tím tái hoặc triệu chứng ngày càng nặng, cần được khám và xử trí kịp thời.

Cách phòng ngừa hiệu quả và chế độ dinh dưỡng, sinh hoạt khoa học

Phòng ngừa viêm mũi họng mùa tựu trường

• Vệ sinh cá nhân: dạy trẻ rửa tay thường xuyên bằng xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn, đặc biệt trước khi ăn, sau khi đi vệ sinh và sau khi vui chơi. Che miệng, mũi khi ho, hắt hơi. Không dùng chung cốc, khăn, vật dụng cá nhân.
• Môi trường sống: giữ nhà cửa thông thoáng, vệ sinh đồ chơi, bề mặt tiếp xúc thường xuyên.
• Tiêm vaccine đầy đủ: kiểm tra sổ tiêm chủng, đưa trẻ đi tiêm phòng cúm, sởi, ho gà, thủy đậu, phế cầu… theo đúng lịch. Đây là biện pháp phòng bệnh quan trọng nhất.
• Nghỉ học khi ốm: nếu trẻ mắc bệnh truyền nhiễm (cúm, thủy đậu, tay chân miệng…), cần cho trẻ nghỉ học, chăm sóc tại nhà và thông báo cho nhà trường để tránh lây lan.

Chế độ dinh dưỡng và sinh hoạt khoa học

• Dinh dưỡng: cho trẻ ăn uống đầy đủ, cân đối các nhóm chất: đạm, tinh bột, chất béo, vitamin và khoáng chất. Tăng cường rau xanh, trái cây giàu vitamin C giúp tăng sức đề kháng.
• Uống đủ nước: khuyến khích trẻ uống nước ấm, nước ép trái cây, tránh đồ uống lạnh.
• Ngủ đủ giấc: điều chỉnh thời gian ngủ phù hợp, tránh thức khuya. Trẻ mầm non cần ngủ 10-12 tiếng mỗi ngày.
• Vận động thể chất: duy trì các hoạt động ngoài trời, thể thao nhẹ nhàng như đi bộ, đạp xe để nâng cao thể lực.
• Vệ sinh sau khi đi học về: tắm rửa, thay quần áo, vệ sinh mũi bằng nước muối sinh lý nếu cần.

Câu hỏi thường gặp

Trẻ bị viêm mũi họng có cần uống kháng sinh ngay không?

Không. Phần lớn viêm mũi họng ở trẻ do virus gây ra, kháng sinh không có tác dụng và không nên dùng khi chưa có chỉ định của bác sĩ. Việc lạm dụng kháng sinh không đúng còn làm tăng nguy cơ kháng thuốc về sau. Kháng sinh chỉ được cân nhắc khi có bằng chứng bội nhiễm vi khuẩn qua thăm khám hoặc xét nghiệm.

Viêm mũi họng thông thường kéo dài bao lâu thì khỏi?

Với viêm mũi họng do virus, các triệu chứng thường cải thiện dần trong khoảng 5-7 ngày nếu được chăm sóc đúng cách. Nếu sau 7-10 ngày trẻ không đỡ, sốt tái phát hoặc xuất hiện triệu chứng mới (đau tai, khó thở, ho nặng hơn), nên đưa trẻ đi khám lại để loại trừ biến chứng như viêm tai giữa, viêm phế quản.

Trẻ đang khỏe mạnh có nên nghỉ học phòng bệnh khi lớp có bạn bị ốm không?

Không cần thiết phải cho trẻ nghỉ học nếu trẻ hoàn toàn khỏe mạnh, trừ khi nhà trường có khuyến cáo cụ thể với bệnh truyền nhiễm nguy hiểm. Thay vào đó, nên tập trung vào các biện pháp phòng ngừa chủ động như rửa tay thường xuyên, tiêm vaccine đầy đủ và tăng cường sức đề kháng cho trẻ.

Khi nào nên đặt lịch khám?

Bằng những biện pháp đơn giản nhưng khoa học, cha mẹ có thể giúp trẻ vượt qua mùa tựu trường khỏe mạnh, giảm nguy cơ mắc viêm mũi họng và các bệnh hô hấp khác. Nếu trẻ có dấu hiệu trở nặng hoặc triệu chứng kéo dài bất thường, Careviona hỗ trợ đặt lịch khám miễn phí, giúp gia đình lựa chọn cơ sở y tế phù hợp cho con. Liên hệ hotline 0993.098.769 hoặc đặt lịch trực tuyến tại careviona.com để được hỗ trợ nhanh chóng. Careviona là nền tảng hỗ trợ đặt lịch khám, không thay thế cho chẩn đoán và điều trị trực tiếp từ bác sĩ chuyên khoa.

Liên kết nội bộ gợi ý

• ThS.BSNT Nguyễn Xuân Quang – Chuyên gia Tai Mũi Họng & Phẫu thuật Đầu Cổ
• Cách chọn bác sĩ phù hợp với nhu cầu chăm sóc sức khỏe
• Khám sức khỏe định kỳ bao lâu một lần?
• Đặt khám ngoài giờ Hà Nội