Xét nghiệm HbA1c có phải là chỉ số quyết định điều trị đái tháo đường?

HbA1c là một trong những chỉ số quan trọng để theo dõi kiểm soát đường huyết ở người mắc đái tháo đường. Tuy nhiên, đặc biệt ở người cao tuổi, HbA1c càng thấp không phải lúc nào cũng đồng nghĩa với điều trị càng tốt. Mục tiêu cần được cá thể hóa dựa trên sức khỏe tổng thể, bệnh đi kèm, khả năng tự chăm sóc và nguy cơ hạ đường huyết.

HbA1c là gì?

HbA1c, hay hemoglobin glycated, phản ánh mức glucose máu trung bình trong khoảng vài tháng gần đây. Khác với phép đo đường huyết tại một thời điểm, HbA1c giúp bác sĩ có cái nhìn dài hạn hơn về mức độ kiểm soát đường huyết.

Tuy nhiên, HbA1c là một giá trị trung bình. Hai người có cùng HbA1c vẫn có thể có mức dao động đường huyết rất khác nhau. Một người có thể tương đối ổn định, trong khi người khác trải qua cả những thời điểm đường huyết rất cao lẫn những đợt hạ đường huyết.

Vì vậy, trong một số trường hợp bác sĩ còn cần kết hợp HbA1c với kết quả tự đo đường huyết hoặc dữ liệu từ thiết bị theo dõi glucose liên tục (CGM).

HbA1c bao nhiêu là phù hợp ở người cao tuổi?

Không có một mục tiêu HbA1c duy nhất phù hợp cho tất cả người cao tuổi mắc đái tháo đường. Mục tiêu điều trị cần được xác định dựa trên tình trạng sức khỏe của từng người.

Người cao tuổi có sức khỏe tương đối tốt

Ở người có ít bệnh mạn tính đi kèm, chức năng nhận thức và khả năng sinh hoạt còn tốt, bác sĩ có thể cân nhắc mục tiêu HbA1c khoảng dưới 7,0–7,5%, nếu có thể đạt được an toàn mà không gây hạ đường huyết tái diễn hoặc tạo gánh nặng điều trị quá lớn.

Người có nhiều bệnh nền hoặc sức khỏe phức tạp

Với người có nhiều bệnh mạn tính, suy yếu, hạn chế chức năng hoặc suy giảm nhận thức, mục tiêu thường được cá thể hóa và có thể ít nghiêm ngặt hơn, chẳng hạn dưới 8,0% trong một số trường hợp.

Người có tình trạng sức khỏe rất phức tạp

Ở người mắc bệnh giai đoạn cuối, suy giảm nhận thức từ trung bình đến nặng hoặc phụ thuộc đáng kể trong sinh hoạt hằng ngày, việc cố đưa HbA1c xuống một con số thấp thường không phải ưu tiên chính.

Mục tiêu quan trọng hơn là hạn chế hạ đường huyết và tránh tăng đường huyết gây triệu chứng, đồng thời giảm gánh nặng điều trị cho người bệnh và người chăm sóc.

HbA1c thấp có phải lúc nào cũng tốt?

Không nhất thiết. Một HbA1c thấp có thể phản ánh kiểm soát đường huyết tốt, nhưng ở một số người cao tuổi đang dùng insulin hoặc thuốc có nguy cơ gây hạ đường huyết, việc kiểm soát quá chặt có thể làm tăng nguy cơ hạ đường huyết.

Người cao tuổi đặc biệt cần chú ý vì hạ đường huyết có thể liên quan đến lú lẫn, yếu, chóng mặt, té ngã hoặc mất ý thức. Nguy cơ cũng có thể tăng khi ăn uống thất thường, chức năng thận suy giảm hoặc việc sử dụng thuốc trở nên khó khăn.

Có nên tự giảm insulin khi HbA1c đã thấp?

Không nên tự giảm liều hoặc ngừng insulin chỉ vì HbA1c đã đạt mức thấp. Việc thay đổi thuốc cần xem xét nhiều yếu tố như loại thuốc, liều hiện tại, đường huyết lúc đói và sau ăn, nguy cơ hạ đường huyết, chế độ ăn, chức năng thận và các bệnh lý đi kèm.

Ngược lại, nếu người cao tuổi thường xuyên bị hạ đường huyết hoặc phác đồ điều trị quá phức tạp, bác sĩ có thể cân nhắc điều chỉnh hoặc đơn giản hóa điều trị khi phù hợp.

Do đó, cả hai tình huống — tự ý tăng thuốc khi đường huyết cao hoặc tự ý giảm thuốc khi HbA1c thấp — đều không nên thực hiện nếu chưa trao đổi với bác sĩ.

Khi nào kết quả HbA1c có thể không phản ánh đúng đường huyết?

HbA1c không phải lúc nào cũng phản ánh chính xác tình trạng glucose máu. Những yếu tố làm thay đổi tuổi thọ hồng cầu hoặc hemoglobin có thể ảnh hưởng đến kết quả xét nghiệm.

Một số tình huống bác sĩ cần lưu ý gồm:

• Mất máu gần đây hoặc một số dạng thiếu máu.
• Truyền máu.
• Một số bệnh lý hemoglobin.
• Suy thận, lọc máu hoặc điều trị erythropoietin.
• Một số tình trạng khác ảnh hưởng đến vòng đời của hồng cầu.

Khi HbA1c không phù hợp với kết quả đường huyết thực tế hoặc triệu chứng của người bệnh, bác sĩ có thể cần sử dụng thêm tự theo dõi đường huyết, CGM hoặc các phương pháp đánh giá khác.

Người cao tuổi dùng insulin cần theo dõi những gì?

Không nên chỉ nhìn vào HbA1c. Người bệnh và người chăm sóc nên trao đổi với bác sĩ nếu xuất hiện hạ đường huyết hoặc những thay đổi bất thường trong sinh hoạt.

Một số vấn đề đáng lưu ý gồm:

• Các lần đường huyết xuống thấp hoặc nghi ngờ hạ đường huyết.
• Chóng mặt, lú lẫn, yếu hoặc té ngã không rõ nguyên nhân.
• Bỏ bữa hoặc ăn uống thất thường.
• Khó nhớ liều thuốc hoặc thời điểm tiêm insulin.
• Thay đổi chức năng thận.
• Khó tự đo đường huyết hoặc tự tiêm thuốc.

Với người cao tuổi sử dụng insulin, theo dõi glucose liên tục có thể được bác sĩ cân nhắc nhằm cải thiện kiểm soát đường huyết và giảm nguy cơ hạ đường huyết.

5 câu hỏi nên hỏi bác sĩ khi HbA1c “đẹp”

Nếu HbA1c đã xuống thấp hoặc đạt mục tiêu, đặc biệt ở người cao tuổi đang sử dụng insulin hoặc nhiều thuốc điều trị đái tháo đường, có thể trao đổi với bác sĩ những câu hỏi sau:

• Mục tiêu HbA1c phù hợp với tình trạng sức khỏe hiện tại của tôi là bao nhiêu?
• Tôi có đang kiểm soát đường huyết chặt hơn mức cần thiết không?
• Thuốc nào đang sử dụng có nguy cơ gây hạ đường huyết?
• Tôi có cần theo dõi đường huyết tại nhà hoặc sử dụng CGM không?
• Phác đồ hiện tại có thể được đơn giản hóa mà vẫn đảm bảo an toàn không?

Ăn uống và sinh hoạt khi kiểm soát đái tháo đường ở người cao tuổi

Chế độ sinh hoạt cũng cần được cá thể hóa. Thay vì áp dụng một thực đơn quá nghiêm ngặt cho tất cả mọi người, cần chú ý đến tình trạng dinh dưỡng, khả năng nhai nuốt, bệnh nền, thuốc đang dùng và nguy cơ hạ đường huyết.

• Duy trì các bữa ăn tương đối đều đặn, đặc biệt khi đang sử dụng thuốc có nguy cơ gây hạ đường huyết.
• Ưu tiên chế độ ăn cân đối, giàu rau, thực phẩm ít qua chế biến và nguồn protein phù hợp.
• Hạn chế đồ uống có đường và thực phẩm chứa nhiều đường bổ sung.
• Hoạt động thể lực phù hợp với khả năng vận động và bệnh lý đi kèm.
• Theo dõi đường huyết theo hướng dẫn của bác sĩ.
• Không tự ý thay đổi liều insulin hoặc thuốc hạ đường huyết.

Tham khảo thông tin khám trên CareViona

Người bệnh có thể tham khảo danh sách bác sĩ, tra cứu cơ sở y tế hoặc gửi yêu cầu đặt lịch khám trên CareViona.

Thông tin trong bài viết nhằm mục đích tham khảo và không thay thế việc khám, chẩn đoán hoặc điều chỉnh điều trị bởi bác sĩ. Người đang sử dụng insulin hoặc thuốc điều trị đái tháo đường không nên tự thay đổi liều thuốc dựa trên nội dung bài viết.